Al-Kweeda

Onlangs hoorde ik op televisie drie specialisten met elkaar discussiëren over de toegenomen dreiging van Al-Qaeda. Al-Qaeda is voor ons een vreemde eigennaam. Over het algemeen stemmen mensen de uitspraak van zo'n naam op elkaar af. Het is, in het dagelijks taalgebruik, niet ongewoon om elkaar op dit punt expliciet te corrigeren. ,,Zeg jij dat zo? Volgens mij is het x.'' Waarop de afwijkende partij zijn uitspraak aanpast en iedereen weer tevreden is. Op allerlei gebieden houden wij van variatie, maar bij taal moet die binnen de perken blijven.

De drie specialisten trokken zich van deze ongeschreven taalregel niks aan. De ene sprak de naam van Bin Ladens terreurorganisatie consequent uit als Al KEE-DA, de tweede had het over Al KAAI-DA en de derde over Al KWEE-DA. Ik vond het een maffe vertoning, en die afwijkende uitspraken stoorden mij op een gegeven moment zó dat ik niet goed meer kon luisteren naar wat die specialisten te vertellen hadden.

Op schrift is de situatie nog veel gekker. De aanslagen van Al-Qaeda maken niet alleen duidelijk dat op het gebied van de internationale terrorismebestrijding slecht wordt samengewerkt, maar ook dat de westerse media er bij de omzetting van het Arabisch naar het Latijnse schrift een potje van maken.

Je kunt in het Nederlandse taalgebied grofweg een onderscheid maken tussen de i-groep en de e-groep. Binnen die groepen wordt Al-Qaeda onder meer mét of zonder koppelteken geschreven, wordt het lidwoord met een kleine letter (al) of met een hoofdletter (Al) geschreven en wordt er wel of geen apostrof gebruikt. En dan heb je ook nog kranten die het hoofdwoord met een K schrijven of er een U tussen frommelen. Een en ander leidt tot onder meer de volgende spellingvarianten: 1. Al Qa'ida (o.a. de Volkskrant); 2. al-Qaida (Het Parool) en 3. Al-Kaida (Trouw); 4. Al Qaeda (De Tijd); 5. Al-Qaeda (NRC, De Telegraaf, De Standaard); 6. al-Qaeda (Algemeen Dagblad, De Gelderlander) en Al Quaeda (Tubantia/Twentsche Courant).

Let wel, dit is het resultaat van een steekproef. Zonder twijfel doen redacties hun best om voor de hele krant dezelfde spelling aan te houden, en je zou denken dat dit met de huidige spellingcheckers goed zou moeten lukken, maar in de praktijk vind je binnen één titel allerlei spellingvarianten. Zo zijn in deze krant de afgelopen jaren zeven varianten gebruikt: Al Qaida, Al Quaeda, Al-Qaida, Al-Kaida, al-Qaeda, Al Qaeda en Al-Qaeda. Die eerste varianten zijn er natuurlijk gewoon doorheen geslopen. De laatste is nu vrijwel de enige die nog wordt gebruikt in NRC Handelsblad, hoewel een enkele afwijking blijft voorkomen.

Is dat erg? Ach, de wereld komt er niet van tot stilstand, maar ik ben ervan overtuigd dat de eindredactie het graag anders zou zien. Het is bij kranten, tijdschriften en uitgevers zeer gebruikelijk om een bepaalde huisstijl te hanteren. Zó schrijven wij dat en niet anders. Drie spellingvarianten van één naam is niet meteen gebruikersvriendelijk. Bij Al-Qkuaeida is de schade te overzien, maar slordig is het wel. Net zoals het feit dat kranten de naam van Osama's terreurgroep op twee manieren vertalen. Volgens sommige betekent het `de basis', volgens andere `de bron'. Een door mij geraadpleegde arabist bezweert dat het `de basis' moet zijn, maar ik sluit niet uit dat andere arabisten daar weer anders over denken.

De hamvraag is natuurlijk: vanwaar deze spellingchaos? Eén reden is dat Nederlandse kranten vaak nieuws overnemen uit buitenlandse bronnen. Daarbij nemen ze bijvoorbeeld de Franse, Duitse of Engelse schrijfwijze over. Maar er moet natuurlijk ook een reden zijn waarom die buitenlandse kranten Al-Qaeda vaak op verschillende manieren schrijven. De reden is dat westerse wetenschappers het nooit met elkaar eens zijn geworden over de transcriptie van het Arabisch. Iedereen doet het op zijn eigen manier en de kranten hebben dus nauwelijks houvast. Op lokaal niveau zijn de wetenschappers het vaak wel eens: per vakgroep, tijdschrift, naslagwerk of uitgever, maar per taalgebied bestaan er geen eenduidige afspraken, laat staan internationaal. Dat wordt nog wat met die internationale terreurbestrijding.