Strak voortgaande Matthäus Passion

Binnen de rijke passietraditie van het Concertgebouworkest onderhoudt gastdirigent Philippe Herreweghe een eigen, tienjarig minitraditietje. Herreweghe leidde Bachs Johannes Passion sinds 1994 viermaal, en realiseerde in 2002 een in tempokeuzen opmerkelijke Matthäus Passion. Buiten het Concertgebouw gaat zijn relatie met Bachs passiemuziek nog verder. Herreweghe dirigeerde de Matthäus meer dan tweehonderd keer en legde het werk tweemaal vast op cd. Daarbij wordt zijn naam geassocieerd met zijn wortels in de `authentieke' traditie. Maar Herreweghes Matthäus is inmiddels een eigen amalgaam van authentieke en niet-authentieke elementen.

Twee jaar geleden klonk de Matthäus volgens Herreweghe vooral snel. Gisteravond koos hij opnieuw voor hoge, soms zelfs onnatuurlijk snelle tempi en vooral extreme contrasten. Zo werd het Laatste Avondmaal juist rustig uitgelicht, als een intieme scène van oereucharistie in een algeheel flitsend spel van voos verraad. Eenzelfde aanpak paste Herreweghe toe in de koralen, door de tekst op de voet te volgen in scherpe uitersten tussen ootmoed en uitbundigheid. Het lijkt erop dat hij daarbij streeft naar weinig `persoonlijke' opsmuk, maar zijn strak voortgaande Matthäus is juist daarom bij uitstek persoonlijk. Aan het tweemaal zestienkoppige Collegium Vocale Gent heeft Herreweghe daarbij een ideaal instrument. Dat zou je graag dubbelkorig horen flitsen en bulderen in het Sind Blitze, sind Donner, maar de uitroeptekens staan hier waar je ze níet verwacht. Anders dan anders in kwieke vroomheid klinkt bijvoorbeeld het Sehet, Jesu hat die Hand, waarin de swingende jachthobo niet de inhoud, maar de boodschap verduidelijkt.

Voor de soepele strijkers en evenzeer wendbare, uitnemende fluiten en hobo's van het Concertgebouworkest zijn Herreweghes wensen geen probleem. Maar in de keuze voor solisten presenteert het Concertgebouworkest dit jaar een wat onevenwichtige Matthäus. Zo bloeide het kleine, maar met expressief vibrato gekleurde geluid van mezzo Annette Markert pas op in het kalme Ach, Golgotha.

Werkelijk uitzonderlijk goed bezet zijn dit jaar daarentegen de `hoofdrollen'. Behalve aangrijpend in zijn zalvend zingen is Matthias Goerne óók eindelijk eens een Christus die zijn lijden niet lijdzaam ondergaat, maar toornig aankondigt. Meer dan opmerkelijk is Mark Padmore als evangelist van vocaal onbegrensde mogelijkheden. De tenoraria's van de ziek geworden Michael Schade zong hij er gisteravond moeiteloos bij op de manier die ook zijn evangelistenpartij tekende; welluidend en meelevend, weinig belerend of vertellend.

Volgend jaar leidt Herreweghe bij het Concertgebouw opnieuw een Matthäus. De nieuwe chef-dirigent Mariss Jansons zal de Passie-traditie voorlopig niet overnemen.

Concert: Matthäus Passion van J.S. Bach door het Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Philippe Herreweghe. Gehoord: 2/4 Concertgebouw, Amsterdam. Herh.: 4/4, aldaar. Radio 4: 12 uur (live).