`Naast olifanten is het onrustig slapen'

Vanaf deze week kan Litouwen onder het schild van de NAVO schuilen. Rusland, de voormalige bezetter waartegen het land zich wapent, is daar niet zo gelukkig mee.

,,Wat er verandert?'', peinst de Litouwse minister van Defensie. ,,In principe niets, ons leger is allang klaar voor de NAVO. Het is meer psychologisch. Deze week verlaten we de grijze zone van onzekerheid en betreden een zone van garanties.'' De toekomst van Litouwen? ,,Een stralende toekomst'', grinnikt minister Likevicius, gebruikmakend van een stalinistisch cliché.

Dertien jaar geleden, op 13 januari 1991, maakte Linas Likevicius nog deel uit van het menselijk schild rond het Litouwse parlement, de Seimas. Sovjettanks stoomden die nacht op naar de televisietoren, veertien Litouwers stierven bij de verdediging van hun eenzijdig uitgeroepen onafhankelijkheid, neergeschoten of verpletterd onder rupsbanden. Naast de Seimas staat nog een muurtje van betonblokken, bekroond met kruisen: de barricade van toen.

Vanaf deze week kan Litouwen onder het schild van de NAVO schuilen. Uiteraard onderschrijft Likevicius de vrome woorden uit Brussel, dat de toetreding van de voormalige Sovjetrepublieken Estland, Letland en Litouwen tot de NAVO niet tegen Rusland is gericht. En uiteraard weet hij wel beter.

Vrijdagochtend staat Likevicius in de felle lentezon vlak achter de president Paksas in het gelid. De president kijkt grimmig voor zich uit, de ministers vermijden elk oogcontact met hem. Voor de Seimas paradeert het puikje van het 22.000 man tellende Litouwse leger onder bevel van Jonas Kronkaitas, een gepensioneerde kolonel uit het Amerikaanse leger die nog in Vietnam vocht. Op een groot beeldscherm hijsen in Brussel militairen de Litouwse vlag, hier in Vilnius wordt de NAVO-vlag gehesen. Het volkslied schalt over het plein, een antiek kanon vuurt drie saluutschoten af en daarna marcheert het legertje door de nauwe straten van Vilnius. Militairen delen vlaggetjes uit: aan één kant Litouws, aan de ander kant NAVO.

Litouwen treedt toe tot de NAVO op een moment dat zijn politieke establishment diep verdeeld is. Het parlement staat op het punt president Paksas af te zetten omdat hij via zijn sponsor, de zakenman Joeri Borisov, schatplichtig zou zijn aan de Russische maffia, dan wel de Russische geheime dienst. Rusland, de voormalige bezetter waartegen Litouwen zich wapent, maar waaraan het economisch met handen en voeten gebonden is. ,,De Paksas-affaire is eigenlijk een goede zaak'', filosofeert politicoloog Lauras Bielinis. ,,Het werpt een helder licht op de Russische machinaties in zijn buurstaten.''

,,Naast olifanten is het onrustig slapen'', verklaarde eens een Letse politicus. Zeker nu het NAVO-lidmaatschap van de Baltische staten Moskou woelige nachten bezorgt. In principe was dit een week zonder verrassingen. Zoals aangekondigd, arriveerde een squadron van vier Belgische F-16's maandag op de Litouwse luchtmachtbasis Zokniai om namens de NAVO in het Baltische luchtruim te patrouilleren. Toch reageerde Moskou quasi-verbaasd en licht gepijnigd: was dit nou echt nodig? De Russische Doema nam een stevige resolutie aan. Met haar drang naar het oosten bedreigt de NAVO alles wat tot dusver is bereikt op het gebied van terrorismebestrijding, non-proliferatie van massavernietigingswapens en vredeshandhaving. Zo nodig zal Rusland versterkingen laten aanrukken naar zijn enclave Kaliningrad aan de Oostzee.

Dat was niet alles. Ruim een maand geleden wees Litouwen twee Russische diplomaten uit omdat ze informatie vergaarden over de afzettingsprocedure tegen president Paksas. Moskou zoutte de vergelding geduldig op: pas deze week wees het drie Litouwse diplomaten uit. We hopen dat de affaire hiermee uit de wereld is, reageert Litouwen koeltjes. En als Moskou denkt hiermee ons feestje te verstoren, dan is dat niet gelukt, voegt een politicus toe.

,,Retoriek voor binnenlands gebruik'', noemt de Litouwse minister van Defensie Likevicius het Russische sabelgekletter. Daarvoor is veel te zeggen, want terwijl de Doema vuur spuwt, publiceert de nieuwe Russische minister van Buitenlandse Zaken, Sergej Lavrov, juist een honingzoet opiniestuk in The Wall Street Journal. In Ruslands politiek van internationale integratie is ,,simpelweg geen plaats voor imperialistische ambities die sommige lieden haar toeschrijven'', schrijft Lavrov. Door consistente samenwerking met NAVO, de EU en de VS heeft Rusland zijn ,,reputatie van betrouwbaar speler in internationale zaken aanzienlijk versterkt''.

Vytautis Landsbergis is er niet gerust op. Deze muziekprofessor leidde in 1991 zijn land compromisloos richting onafhankelijkheid en verspeelde daarna als politicus veel krediet. Nu Litouwen toetreedt tot de NAVO en – volgende maand – de EU, is zijn werk volbracht. Landsbergis vertrekt naar Straatsburg, als Europarlementariër. Straatsburg als politiek pensioen? Landsbergis glimlacht, maar als Moskou ter sprake komt, valt er niets meer te lachen. ,,Ik ken het refrein. Rusland verandert, bla-bla-bla. Maar Rusland verandert niet, Rusland verandert nooit'', zegt hij nadrukkelijk.

Landsbergis volgt de Russische politiek op de voet. Uit zijn aktetas komt een dossier tevoorschijn met recente Russische uitspraken, voorzien van een woud van rode onderstrepingen en uitroeptekens. ,,Hier, meneer Ozorov van de Russische Federatieraad: `We moeten erkennen dat we deze week de Baltische staten verliezen'. Verliezen! Alsof ze ons nog bezet hielden! In deze week van woede zie je de ware ziel van de Ruslands heersende klasse.''

Russen, daarmee valt volgens Landsbergis slechts te praten als ze nederig buiten de deur staan. ,,Je moet ze geen serieuze rol binnen de NAVO gunnen. Want als Russen eenmaal binnen zijn, ben je meteen bezet.''

Veel Litouwers zien Landsbergis als een rabiate Russofoob. Politicoloog Lauras Bielinis denkt dat Litouwen een relatief ontspannen relatie heeft met Rusland. Want waar de buurlanden Estland en Letland omvangrijke Russische minderheden kennen, gaat het in Litouwen om hooguit acht procent. ,,Bij ons dus geen vijfde colonne.'' Toch is de opluchting over de NAVO ook in Litouwen universeel, denkt Bielinis. ,,Maandag, toen we officieel toetraden, was er een tweedeling merkbaar binnen de Litouwse samenleving. De ene helft vierde feest tot diep in de nacht, de andere helft tot vroeg in de ochtend.''