Knagen aan het monopolie

De postmarkt is op weg naar 2007 – het jaar waarin de liberalisering moet zijn voltooid. In een al deels vrije markt nemen twee kleine, maar snel groeiende bedrijven het op tegen postreus TPG. ,,Die 2,5 procent, dat zijn wij.''

Wat stampen ze lekker samen. Voor de twee dwergen in postland, het Utrechtse Selekt Mail van Deutsche Post/Wegener en het in Apeldoorn gevestigde Sandd van investeringsgroep Trimoteur, is de strijd tegen het monopolie van postreus TPG één groot feest. Cijfers onderstrepen de feestvreugde.

Gestoken in de spijkerbroek die bij `vrijdag-informeel' hoort, verzorgt een vergenoegde directeur John Kuiper (43) de rondleiding door de Utrechtse `hub', het centrale depot van Selekt Mail. In het eerste kwartaal van dit jaar, vertelt Kuipers, verwerkte Selekt Mail met 25 miljoen stuks al de helft van het totaal van vorig jaar.. ,,Het gaat ontzettend hard met dit bedrijf, vooral de afgelopen zes maanden'', glundert Kuiper.

Mèt das, maar zonder jasje, ontvangt Kuipers collega bij concurrent Sandd, Bart Stomphorst (35), zijn bezoek noodgedwongen in de kantine van het hoofdkantoor. Ruimtegebrek door snelle groei, luidt de verontschuldiging. ,,Er zijn hier vandaag weer vier nieuwe collega's begonnen.'' Sandd bezorgde vorig jaar 72 miljoen poststukken en verwacht dit jaar op 120 tot 130 miljoen uit te komen.

Forse groeicijfers dus, maar keuteltjes in vergelijking met de prestaties van gedeeltelijk monopolist TPG (zie kader). Het belang van de nieuwe bedrijven – Sandd is in 1997 opgericht, Selekt Mail in 2002 – is vooral gelegen in hun breekijzerfunctie op de Nederlands postmarkt.

De beperkingen aan de vrije postmarkt kwamen onlangs weer in het nieuws, toen de rechter in Den Haag TPG Post in het gelijk stelde in een dispuut met de Belastingdienst. Die had een order gegund aan Selekt Mail voor de bezorging van wat de fiscus dacht dat drukwerk was. Maar de rechter stelde dat de met sofinummer uitgeruste post viel onder de termen van individuele briefpost – en dus van de concessie aan TPG.

,,Nederland is een laboratorium voor de postliberalisering'', zegt Sandd-topman Stomphorst. ,,Er is veel belangstelling vanuit het buitenland. Laatst had ik een delegatie Japanners hier en werd ik gevraagd om voor Belgische parlementariërs iets te vertellen over onze ervaringen.'' Sandd werkt, evenals Selekt Mail, met enkele duizenden part-time bezorgers die op stuks- of uurbasis betaald krijgen. Stomphorst: ,,We proberen de kosten zo variabel mogelijk te houden. We hebben ook vrijwel geen bezittingen.'' Beide bedrijven bezorgen slechts tweemaal per week. ,,Weinig post is spoed-kritisch'', legt Kuiper van Selekt Mail uit.

Hoewel ook TPG nu met contracten werkt, zijn nog veel postbodes in loondienst. Bovendien bezorgt het bedrijf zes maal per week. Daarnaast drukken overheadkosten bij TPG zwaarder dan bij Sandd en Selekt Mail. De prijzen van TPG liggen dan ook gemiddeld 15 tot 20 procent boven die van de concurrentjes. Bij wie overigens veel respect voor de postreus bestaat. ,,TPG is één van de topbedrijven in de internationale post en bereidt zich goed voor op de liberalisering'', zegt Sandd-directeur Stomphorst. ,,TPG heeft met z'n netwerk een natuurlijk monopolie'', meent Kuiper van Selekt Mail – zelf oud-werknemer van TPG. ,,Ze hebben helemaal geen bescherming nodig.''

Bij Sandd verwacht men dit jaar 20 tot 30 miljoen euro aan omzet te behalen. Winst wordt nu nog niet geboekt, maar in 2007 moet die op 5 tot 6 procent van de omzet kunnen liggen, meent Stomphorst. Selekt Mail, waarvan de resultaten door moederbedrijf Deutsche Post worden geconsolideerd, geeft geen cijfers. Kuiper: ,,We maken wel winst.''

Beide bedrijven hebben uitsluitend zakelijke klanten, waaronder postorderbedrijven en goede doelen, die vaak grote hoeveelheden post tegelijk moeten verzenden. Sandd heeft nu vierhonderd klanten, waarvan geen enkele meer dan 5 procent van de omzet van het postbedrijf uitmaakt. Selekt Mail heeft van de drie- tot vierhonderd opdrachtgevers Wehkamp als grote klant, goed voor 20 procent van het volume.

De particuliere post, die slechts 7 procent bedraagt van de totale postmarkt, is voor de nieuwkomers minder interessant. Maar bij Sandd is men volop scenario's aan het ontwikkelen. Stomphorst: ,,Ik sluit niet uit dat we ook pakketjes en ongeadresseerde post gaan doen''. Volgens Stomphorst is er bij klanten die nu hun zogenoemde direct mail aan Sandd uitbesteden ook vraag naar andere diensten, zoals pakketpost, die het Apeldoornse bedrijf nu niet verzorgt. Selekt Mail kan voor andere diensten terugvallen op bedrijven van de Deutsche Post-groep: Selekt Vracht voor de pakketbezorging, Interlanden voor ongeadreseerde post zoals folders en Deutsche Post Global Mail voor het internationale verkeer.

De voorlopige horizon valt voor beide bedrijven ruwweg samen met het jaar waarin de volledige postliberalisering zijn beslag moet krijgen. Selekt Mail wil tegen die tijd tussen de 10 en 20 procent van de vrije markt van 2,7 miljard stuks (3 miljard volgens de inschatting van Selekt Mail) hebben veroverd. Stomphorst kijkt iets verder, naar de situatie waarbij de markt helemaal vrij is. ,,Voor ons is een marktaandeel van 30 procent in 2010 een maximum. Veel harder kunnen we toch niet groeien.''

In zijn jaarverslag over 2003 meldt TPG een afname van de in Nederland bezorgde post met 2,5 procent. Het bedrijf wijt dat onder meer aan de effecten van e-mail en de conjunctuur. Maar in het cijfergeweld van TPG weet John Kuiper van Selekt Mail precies de reden van die achteruitgang: ,,Die 2,5 procent minder, dat is direct mail – dat zijn Sandd en wij.''