In een Amsterdamse raadscommissie heerst merkwaardige achterdocht jegens liefhebbers van het zelfstandige gymnasium

Kinderen die uitgeloot worden voor een zelfstandig gymnasium worden ergens anders geplaatst. Protesterende ouders hoeven niet op begrip van de politiek te rekenen, merkt Maarten Huygen.

Stel, je woont als 12-jarige in Amsterdam, je hebt tot je opluchting de hoogste Cito-score en je kiest een gymnasium in de buurt. Maar helaas, er komt een loting, want er zijn te veel aanmeldingen. Je wordt dan nog uitgeloot ook en als enige onder je vrienden heb je niets te kiezen. Zij verheugen zich op het vermaarde 700 leerlingen tellende Barlaeus-gymnasium in dat statige 19de-eeuwse gebouw vlakbij het Leidseplein, met in de natuurstenen gevel portretten van Huygens, Vondel, Cicero en Protagoras. Maar jij moet met je hogere Cito-score maar afwachten wat de mogendheden beslissen in hun Kernprocedure. Dat is een eufemisme voor Gemeentecasino. Mag je naar het 1600 leerlingen tellende Calandlyceum of naar een onderwijsfabriek in de 10 kilometer verderop gelegen Bijlmer?

Alle ouders mogen met hun kinderen hun school kiezen. Onwetende allochtonen worden daar op advies van een rapport zelfs speciaal op gewezen. Het is de Nederlandse vrijheid van onderwijs. Maar als je het verkeerd treft in een loting, dan geldt dat niet meer. Dan vragen de autoriteiten zich af wat je toch in zo'n apart gymnasium zoekt. Vrijheid van onderwijs zit ambtelijke Ceausescu's uit Zoetermeer niet lekker en al tientallen jaren hebben ze hun best gedaan het gymnasium op te nemen in leerfabrieken die de keuze zoveel mogelijk beperken. Dankzij een machtige lobby heeft het zelfstandige gymnasium vele onderwijshervormingen overleefd maar het blijft, als de coffeeshop, een gedoogde instelling, waar in de wet eigenlijk geen plaats voor is. Dankzij de basisvorming zijn in de laagste klassen van het gymnasium vmbo-boeken verplicht. Hoewel de toeloop groeit en in Amsterdam kinderen worden uitgeloot, mogen er geen nieuwe worden opgericht. De zelfstandige gymnasia moeten van de gemeente Amsterdam steeds verder uitbreiden maar de rectoren hechten aan kleinschaligheid en voelen daar niets voor. Aan de andere kant mogen ze ook geen hogere toelatingseisen stellen, want voor de Cito-toets bestaat het gymnasium niet. Dat is de impasse en loting is dan de ongelukkige uitkomst.

Er wordt helaas veel geloot in Amsterdam, maar een ouder die met loting voor het gymnasium geen genoegen neemt, krijgt achterdochtige vragen. Gaat het u wel om het niveau van het gymnasium? Wilt u soms naar het gymnasium omdat het een witte school is waar andere keurige kindertjes op zitten?

Amsterdamse gemeenteraadslieden zeiden het donderdagmorgen niet hardop maar het zat wel in wantrouwige vragen besloten aan Jeannette Bos, een moeder die namens een protestcomité van ouders tijdens het vragenuurtje van de raadscommissie haar bezwaren uitte tegen de loting. Ze stelde voor een extra gymnasium op te richten om van het jaarlijkse getouwtrek over plaatsing af te zijn. Het Barlaeus wil zelfs een gymnasium-filiaal elders in de stad oprichten.

De wethouder van onderwijs, Ahmed Aboutaleb, merkte op dat het GVB voor iedereen een vervoersplicht had. ,,Maar wat doet u als de tram waar u op stond te wachten vol is?'', voegde hij daar aan toe.

Raadslid Weenink van het CDA merkte op dat veel scholengemeenschappen ook een gymnasium hebben: ,,Wat weerhoudt u om uw kind daarheen te sturen'', vroeg hij. ,,Wat is het verschil tussen een categoriaal gymnasium en een gymnasium op een scholengemeenschap'', vroeg Judith Sargentini van GroenLinks herhaaldelijk.

,,Het categoriaal gymnasium leidt op tot een intellectueel niveau dat je op andere scholen niet vindt'', antwoordde Bos. H. Bakker van Leefbaar Amsterdam verbaasde zich erover dat de moeder de prachtige folders van al die gymnasia zomaar geloofde: ,,Ze geven boekjes uit en daar schrijven ze mooie stukken in maar wat komt daar nou helemaal van terecht?''

Die sceptische raadsleden hadden het mis. De ouders zijn juist goed geïnformeerd en niet alleen door een foldertje. De goede prestaties van de zelfstandige gymnasia worden door de onderwijsinspectie op internet gezet. Het dagblad Trouw en het weekblad Elsevier publiceren jaarlijks de resultaten en over het hele land is er een run op de 39 overgebleven zelfstandige gymnasia. Ze puilen uit. Met elk plan om het gymnasium af te schaffen groeide de populariteit ervan en dat erkent de gemeente. Het Barlaeus-gebouw wordt zelfs gerestaureerd en uitgebreid. Het Vossius-gymnasium werd ternauwernood gered van een grootscheepse verhuizing en een fusie met twee andere scholen. Het Leidse gymnasium, naar Elseviers maatstaven een van de drie beste scholen van het land, heeft 1.500 leerlingen en elf eerste klassen, sommige klassen zitten in een dependance en een aantal andere in noodlokalen in de tuin.

Amsterdam-zuid en centrum zijn verwend met drie zelfstandige gymnasia. Geen geïnformeerde Amsterdamse ouder kan blind zijn voor de bovengemiddelde prestaties van het Barlaeus, Ignatius en Vossius, binnen een straal van twee kilometer van elkaar. Geen kunst, wordt gezegd door onderwijskundigen, want op de gymnasia komen de kinderen van de elite, en die krijgen al zoveel van huis mee dat een school daar nog weinig aan hoeft toe te voegen en dan hebben ze ook nog de steun van elkaar. Die voordelen kun je beter spreiden over grotere, gefuseerde scholengemeenschappen, vinden ze. Wethouder Aboutaleb wil geen nieuw gymnasium, want dan worden de bestaande scholengemeenschappen ondergraven.

Het is waar, het gymnasium doet een beroep op culturele bagage en kinderen met ontwikkelde ouders zijn dan in het voordeel. Ik had het mij nog onbekende groepje ouders van het protestcomité er al meteen uitgepikt op de tribune in het stadhuiszaaltje. Waren het de elegante, lage laarsjes van de ene moeder of zag ik het aan de wat strenge, studieuze bril van de ander? Maar wat is er tegen doorgeven van beschaving? Laat meer kansarmen daarin delen. Het schoolsysteem is gesegregeerd en het gymnasium maakt onderdeel uit van de witte vlucht, maar al die grootscheepse hervormingen ter spreiding van kennis en macht hebben niet geholpen, integendeel. Zonder categoriaal gymnasium was de gymnasiumafdeling bij het vwo allang opgeheven. In plaats van nieuwe fusies kunnen stadsbesturen beter de voorkeuren van de ouders volgen. Niet alleen zuid en centrum maar ook de Bijlmer en West verdienen kleinschalige, zelfstandige gymnasia.