Idols voor politici

Het Britse ITV maakt plannen voor een politieke talentenjacht à la het tv-programma Idols. Hans Steketee peilde de stemming.

Een nuttige verjongingskuur, politiek vergif of een opgewarmde gimmick. Dat zijn, grof samengevat, de reacties op het voorstel om een Britse parlementariër te vinden in een talentenjacht naar het model van Pop Idol (de Britse Idols). ITV, de grootste Britse commerciële omroep, zei vorige week een dergelijk programma in de maak te hebben, dat als werktitel Vote For Me heeft.

De omroep flirtte vorig jaar al eens met hetzelfde idee, maar nu de politieke temperatuur oploopt lijkt het serieuzer kans te maken. De Britten kiezen volgend jaar vermoedelijk een nieuw parlement. De Europese verkiezingen, in juni, zijn daarvan de facto een voorronde, waarin de omstreden oorlog in Irak en het immigratiebeleid zwaar mee-resoneren. Bovendien laait het debat over directere vormen van democratie juist nu op, omdat premier Blair weigert een referendum uit te schrijven over een Europese grondwet.

Volgens een ITV-woordvoerder gaat het om ,,een serieus programma, geen stunt'', wat zou blijken uit het feit dat het valt onder de directie voor actualiteiten. Er zijn bovendien precedenten. In de Verenigde Staten begint deze week op het kanaal Showtime een vergelijkbare `show' die American Candidate heet, als is het onwaarschijnlijk dat de winnaar in november in het Witte Huis terecht komt. En ook in België bestaan plannen om de politiek met een soortgelijk programma een injectie Volksempfinden te geven.

Vote For Me-kandidaten (eigenlijk: kandidaat-kandidaten) zullen zichzelf moeten bewijzen als politicus in spe door hun ideeën te verkopen tegenover een panel van `experts'. In het `droompanel' van ITV zitten onder meer zanger en goede doelen-specialist Bob Geldof en internetzakenvrouw Martha Lane Fox. Kandidaten moeten bovendien debatteren met een publiek in de studio en ze moeten zich laten grillen door een politieke interviewer van het type Jeremy Paxman (die overigens bij de BBC zit). De talentenjacht is net als als Pop Idol een afvalrace, waarbij de winnaar via een openbare stemming per internet en sms wordt gekozen uit de twee overgebleven kandidaten.

Daarmee is volgens ITV nog een argument voor de levensvatbaarheid van een politieke Pop Idol gegeven; in de finale van 2002 stemden in totaal 8,7 miljoen mensen op de finalisten, Gareth Gates en Will Young (die zou winnen). Bij de Europese verkiezingen van 1999 gingen maar acht miljoen naar de stembus. ,,Alle politici roepen al een tijd dat we meer moeten doen om jonge mensen bij de politiek te betrekken'', aldus de omroep. ,,Ze hebben de media en de omroepen daartoe uitgedaagd. Dit is een serieuze poging iemand te vinden om kandidaat te zijn bij een verkiezing.''

In het Verenigd Koninkrijk kan ook een onafhankelijke kandidaat in een van de in totaal 659 kiesdistricten of constituencies meedoen aan de verkiezingen. In die categorie zou de finalist van Vote For Me meedingen. Wie de meeste stemmen in het district krijgt, wint een plaats in het Lagerhuis. Zo wist in 1997 in een district dat normaal een Tory-kandidaat levert, Tatton, de onafhankelijke kandidaat (en oud-BBC-correspondent) Martin Bell de zittende parlementariër, Neil Hamilton, te verdrijven, nadat die verwikkeld was geraakt in een serie corruptie-schandalen. Juist Bell, dit jaar kandidaat voor het Europees parlement, heeft Vote For Me scherp veroordeeld. Volgens hem dreigt het gevaar dat ,,actiegroepen met één agendapunt de verkiezingen kapen''. En Bernard Ingham, oud-woordvoerder van de Conservatieve oud-premier Thatcher, zei dat ITV zich schuldig maakt aan ,,prostitutie van het systeem''. David Aaronovitch, een Blair-getrouwe commentator van The Guardian en The Observer, schreef deze week dat ITV vermoedelijk de kieswet schendt, omdat ITV aan productie- en publiciteitskosten in totaal ten minste twee miljoen pond (2,8 miljoen euro) uitgeeft aan de winnaar. ,,Het is absurd te zeggen dat de winnaar op die manier geen oneerlijk voordeel heeft ten opzichte van Ted Tory, Lesley Labour en Leonidas Libdem'', aldus Aaronovitch, die voorziet dat ,,een jonge Pim Fortuyn'' als winnaar uit de bus zou komen.

Maar anderen zijn minder afwijzend. Volgens Stephan Shakespeare, onderzoekschef bij het opiniebureau YouGov, is de huidige relatie tussen publiek en politiek ernstig verstoord, omdat ze elkaar niet meer vertrouwen. Alleen als politici zich kwestbaar opstellen en het publiek zich mede-verantwoordelijk gaat voelen, zou de breuk te lijmen zijn, gelooft Shakespeare. Directe democratie in de vorm van een Pop Idol-achtig programma om de ,,kampioenen van het land'' te vinden, kan volgens hem de machtsbalans herstellen in wat hij ,,een creatieve relatie'' noemt. Of de politieke Pop Idol er dit keer echt komt, is de vraag. Hoe succesvol en bevredigend het zal zijn eveneens. Maar dat het ,,monopolie van het vertrouwde model van representatieve democratie concurrentie krijgt'', staat wel vast.