Harvardje

De tweede kamer debatteert komende week over de voorstellen van staatssecretaris Nijs met betrekking tot het hoger onderwijs. Zij wil universiteiten de vrijheid verschaffen om topstudies aan te bieden voor een selectie van uitmuntende studenten die voor hun excellente opleiding ook extra dienen te betalen. Dit met het uiteindelijke doel dat wij in Nederland, aldus Nijs, ook een Harvard krijgen.

In Harvard worden excellente studenten aangetrokken door aan bollebozen riante studiebeurzen te verschaffen. Onze staatssecretaris denkt daar heel anders over. Die wil dat studenten die in aanmerking willen komen voor een excellente opleiding daar juist extra voor gaan betalen, want studenten die zo'n opleiding volgen hebben daar ook alle profijt van. Blijkbaar denkt ze daarbij uitsluitend aan studies als fiscaal recht of bedrijfskunde en niet aan taalkunde, archeologie of geneeskunde. Excellentie op een bepaald vakgebied betekent namelijk lang niet altijd een vanzelfsprekend hoger inkomen. Voor Nijs blijkbaar wel en dat zegt veel over haar ideeën over excellentie, over wat in haar ogen mensen beweegt om een intellectuele uitdaging te zoeken, en daarmee ook over haar visie op de maatschappij.

Universiteiten moeten dus Harvardje gaan spelen en studenten moeten daar extra voor betalen. Daarmee wordt die opleiding alleen bereikbaar voor studenten die niet zo zeer intellectueel als wel materieel excelleren. Een opleiding dus voor jonge dames en heren van goeden huize. Hier gaat Nijs ongetwijfeld steigeren. Alle getalenteerden hebben toegang, zo benadrukt ze voortdurend, en wie niet kan betalen mag lenen. Maar nu wil de realiteit dat jonge mensen dat in de regel niet willen. Dat verklaart ook de lange duur van de gemiddelde studie: het gros van de studenten stelt alles in het werk om met zo min mogelijk schuld af te studeren. Daarom hebben ze vaak niet een bijbaantje, maar een heuse bijbaan. De staatssecretaris laat niet na te benadrukken dat dit erg kortzichtig is, en noemt dit, zoals alles wat haar niet bevalt, misprijzend typisch Nederlands. Dat klinkt erg vrouw van de wereld, maar ik denk eerlijk gezegd dat dit klinkklare onzin is.

Als je wilt dat excellente studenten kiezen voor een zware, veeleisende opleiding, moet je die keuze ook aantrekkelijk maken, en dat doe je niet als je die extra duur maakt. Bovendien lijkt mij dat ook nergens voor nodig. De ervaring heeft mij namelijk iets heel anders geleerd. Studenten die kiezen voor een studieonderdeel dat algemeen bekend staat als moeilijk, veeleisend, zijn niet extra bewerkelijk. Integendeel. Ze voeren de gegeven opdrachten uit, bestuderen de stof, vinden het prettig intellectueel te worden uitgedaagd en dit alles zorgt voor een stimulerend studieklimaat. Dat is plezierig en efficiënt werken. Studenten daarentegen die weinig gemotiveerd zijn, om de haverklap niet kunnen, altijd wat hebben en hun baantje laten prevaleren boven hun studie, die kosten je als docent naast veel ergernis ook veel extra tijd.

Staatssecretaris Nijs is van mening dat studenten meer moeten betalen voor hun opleiding. Daar valt veel voor te zeggen. Maar haar voorstel om dat geld te halen bij de beste en meest gemotiveerde studenten, is niet logisch en druist bovendien in tegen haar streven om Nederland intellectueel te laten meespelen in de wereldtop.

prick@nrc.nl