Geen vrij verkeer voor lijken...

In de EU bestaat geen vrij verkeer van overleden personen. De Europese Federatie van begrafenisondernemers dringt aan op harmonisatie van uitvaartregels.

Stel: een Nederlander, die met zijn echtgenote overwintert in Zuid Frankrijk, krijgt een hartaanval en overlijdt. Zijn vrouw belt met dit bericht de alarmcentrale. Het lichaam van haar man wordt naar een Frans mortuarium gebracht. Inmiddels heeft de alarmcentrale contact opgenomen met een Nederlandse begrafenisonderneming, want de echtgenote wil haar man in Nederland begraven. En dan begint het lange wachten.

,,Gemiddeld duurt het vier dagen voordat het lichaam van Frankrijk naar huis gebracht mag worden'', vertelt Dirk van Vuure junior. Hij is directeur en eigenaar van begrafenisonderneming Van Der Heden, die zich als enige binnen Nederland enkel bezighoudt met internationaal rouwvervoer. Frankrijk kent meer bureaucratische procedures in geval van het overlijden van een buitenlander dan Nederland. Als een Fransman in Nederland overlijdt onder dezelfde omstandigheden als boven beschreven, kan hij binnen twee dagen thuis zijn, weet Dirk van Vuure uit ervaring. Volgens de begrafenisondernemer is Nederland relatief soepel in de regels voor grensoverschrijdend rouwverkeer, omdat Nederlanders al eeuwenlang over de grenzen werken en handelen.

Dagelijks worden nabestaanden en begrafenisondernemers ergens binnen de Europese Unie geconfronteerd met de problemen die ontstaan wanneer een burger overlijdt in een ander land. Dat komt doordat er geen uniforme regels zijn voor de repatriëring van een burger van de ene naar de andere lidstaat. ,,Het ontbreken van die regels lokt nieuwe nationale regels uit omdat landen hun eigen uitvaartmarkt willen beschermen en ik hoop niet dat dat erger wordt'', zegt Van Vuure. ,,Ook in onze markt gelden concurrentieoverwegingen.''

Een recent voorbeeld is de per 1 januari dit jaar in Duitsland ingevoerde regel dat voor iedere in Duitsland overleden buitenlander die naar een andere lidstaat wordt vervoerd, een aparte lijkschouwing verplicht is. ,,Dat kost toch al snel een dag'', vertelt de Nederlandse begrafenisondernemer. ,,Zo'n schouwing wordt in een speciaal instituut verricht en daar is niet op elk moment de benodigde arts beschikbaar.''

In Frankrijk moet de akte van overlijden eerst door de officier van justitie gezien worden en is ook een akte van vervoer nodig. Niet iedere lijkauto mag in Frankrijk een stoffelijk overschot vervoeren, dat vereist een aparte vergunning. Het verkrijgen van die akten kost vaak drie dagen. Is er geen vervoersvergunning, dan kan de kist met het stoffelijk overschot pas aan de Franse grens overgeladen worden in een Nederlandse lijkwagen. Dirk van Vuure heeft de benodigde vergunningen voor zijn auto. ,,Een lichaam dat niet gekist is, moet in Frankrijk gekoeld vervoerd worden, maar in Nederland zijn lijkwagens over het algemeen niet gekoeld. Dan is er nog de balseming die in alle lidstaten verplicht is, maar in Nederland en Italië verboden.''

Volgens de Britse Europarlementariër Michael Cashman en de Europese Federatie van begrafenisondernemers is harmonisatie van uitvaartregels hard nodig. ,,We hebben nu de belachelijke situatie dat we verondersteld worden een Europa zonder binnengrenzen te zijn, maar zodra iemand overlijdt en er juist grote behoefte is aan begrip en sympathie, trekken we de grenzen weer op'', zegt Cashman. De socialist heeft eind vorig jaar een resolutie ingediend waarin wordt aangedrongen op harmonisatie van de regels voor het verkeer van overledenen in de EU. De resolutie is aangenomen.

Ook Dirk van Vuure is voorstander van harmonisatie, maar hij vreest dat het er niet snel van zal komen. Het overlijden van een buitenlander valt in vrijwel alle lidstaten, uitgezonderd Nederland, onder de ministeries van Volksgezondheid. Op dat terrein geldt het subsidiariteitsbeginsel waardoor Europese regels alleen toepasselijk zijn voor zover de lidstaten het onderwerp niet op nationaal niveau hebben geregeld. Daarom heeft Eurocommissaris Bolkestein het Europees Parlement in het komend najaar weliswaar een richtlijn beloofd die administratieve procedures voor internationaal rouwverkeer vereenvoudigt, maar kan hij harmonisatie niet garanderen.