Eeuwige Stad Rome wordt toch bedreigd door aardverschuivingen

In tegenstelling tot wat altijd gedacht is, ligt de stad Rome in een gebied waar aardverschuivingen voorkomen. Ook in historische tijden blijken er zogeheten horizontaalverschuivingen te zijn opgetreden: bewegingen van de aardkorst waarbij twee delen zich ten opzichte van elkaar horizontaal verplaatsen (Journal of Structural Geology, april).

Deze bevinding van vier Italiaanse onderzoekers geeft zorgen voor de stabiliteit van de vele oude bouwwerken in en rondom Rome. Onderzocht werd de Via Tiburtina. Deze weg van Rome naar Tibur (het huidige Tivoli), op 20 km ten oostnoordoosten van Rome, is recent archeologisch onderzocht, waarbij een ondergronds watertoevoerkanaal en een begraafplaats werden ontdekt. Deze stammen uit de tweede en derde eeuw na Chr. en zijn plaatselijk bedekt door een afzetting van travertijn (marmerachtig kalksteen) die uit de vierde eeuw na Chr. dateert. Het blijkt dat de `waterleiding' door horizontaalverschuivingen is gedeformeerd. Dit betekent dat de verschuiving omstreeks de derde eeuw na Christus moet hebben plaatsgevonden.

Eigenlijk is het merkwaardig dat eerder werd aangenomen dat het gebied rondom Rome tektonisch rustig is, want de Tyrrheense Zee waaraan de stad ligt is een gebied waar tal van breuklijnen samenkomen. Diverse vulkanen zijn er langdurig actief geweest: ongeveer 20 km zuidelijker zijn in de vulkanische heuvels van Albia explosieve uitbarstingen opgetreden, vanaf 560.000 tot 355.000 jaar geleden. Ook daarna zijn nog uitbarstingen opgetreden, en het is dan ook merkwaardig dat deze vulkanen (waarvan de activiteit samenhangt met breuk- en reksystemen in de aardkorst) als `dood' in plaats van `slapend' werden beschouwd.

De deformatie van de waterleiding heeft niet door een plotseling schok (met als gevolg een breuk) plaatsgevonden; een meer geleidelijke verschuiving van de twee breukschollen langs elkaar heeft geleid tot een soort S-bocht. Door de constructie van de waterleiding, in combinatie met het feit dat hij zat ingebed in de grond, is het kanaal in feite goed intact gebleven.