De eenvoud van de echte islam

Indonesiërs laten zich in hun stemgedrag niet leiden door hun geloof. De fundamentalistische moslimpartij PKS hamert niet op de islamitische wet, maar op schone handen en aandacht voor de armen.

De verkiezingscampagne is afgelopen. Gisteren ging de `afkoelingsperiode' in en maandag gaan de Indonesiërs naar de stembus om een parlement, een senaat, gemeente- en streekraden te kiezen.

Als een prijs zou worden uitgereikt voor de sympathiekste campagne, zou die ruimschoots worden gewonnen door de Partai Keadilan Sejahtera (Partij voor Gerechtigheid en Voorspoed, PKS).

Het kader is jong, goed opgeleid en zeer gedisciplineerd. Bij verkiezingsoptochten wordt altijd één rijbaan vrijgehouden voor het verkeer en na bijeenkomsten op pleinen en voetbalvelden worden die na afloop keurig schoongemaakt. Er wordt niet geschreeuwd, niemand is dronken en er breken nooit vechtpartijen uit. Geen van de 23 andere partijen kan daaraan tippen. Die trommelen publiek op met gratis T-shirts en hun bijeenkomsten worden vooral bezocht door opgeschoten jongens. Onder de actieve PKS-leden zijn opvallend veel jonge vrouwen, die zonder uitzondering een hoofddoekje dragen.

Het kader van de PKS werkt hard en kent een ijzeren discipline. Toen een commercieel tv-station de kijkers opriep per SMS te laten weten wie zij de beste kandidaat vinden voor het presidentschap, kwam dr. H.M. Hidayat Nurwahid, de voorzitter van de PKS, als grote winnaar uit de bus. Dat was natuurlijk geen representatieve uitslag, maar het werk van ijverig partijkader.

De PKS maakt al jaren veel werk van de `basis': dorpen en stadskampongs. Bij overstromingen en aardverschuivingen rukken PKS-vrijwilligers als eersten uit om hulp te verlenen. Zij evacueren bejaarden en brengen meubilair uit door het wassende water bedreigde huizen in veiligheid.

Op het platteland koopt de PKS rijst in tegen hogere prijzen dan de tussenhandel en die verkoopt ze zonder winst. Onder slachtoffers van natuurrampen deelt de partij voedsel en medicijnen uit. Daarbij houdt ze geen rekening met politieke sympathieën; ook huizen met stickers of vlaggen van andere partijen worden bezocht. Die andere partijen, ook de zich als kampioen van de kleine man afficherende Strijdende Partij voor Indonesische Democratie (PDI-P) van president Megawati Soekarnoputri, trekken alleen in verkiezingstijd de kampongs in.

De PKS charmeert de armen door in de campagne de nadruk te leggen op eenvoud. Partijactivisten trekken niet in vrachtwagens door de straten, maar in volkse vervoermiddelen als fietstaxi's en bajaj, de driewieler met koetswerk van Indiase makelij die zo kenmerkend is voor de kampongs van Jakarta. In de tv-spotjes die de PKS liet uitzenden, presenteerde de partij zichzelf als `schoon' (lees: niet corrupt) en `begaan' met het lot van de armen.

De PKS is niet de SP van Indonesië, maar een zuiver moslimfundamentalische partij, die zijn `veldwerk' beschouwt als zendingsarbeid. In het beginselprogramma noemt de PKS zich een `verkondigingspartij' die het als haar missie ziet ,,de islam te verbreiden als de oplossing voor alle problemen en islamitische instellingen te ontwikkelen in alle domeinen van het leven''.

De PKS is een spruit van de beweging Tarbiya (Arabisch voor vorming), een Indonesisch filiaal van de door de Egyptenaar Hasan Al-Banna (1906-1949) gestichte Moslimbroederschap. Deze beweging beschouwt de islam als een totale leer, die alle aspecten van het leven omvat, ook politiek en economie. Einddoel is een islamitische staat, maar Tarbiya acht alle inspanningen in die richting vergeefs zolang de umma (gemeenschap der gelovigen) niet bereid is de shari'a (het islamitisch recht) te aanvaarden als de grondslag voor het persoonlijke en sociale leven. Vandaar de nadruk op zendingswerk.

Tarbiya werd in de jaren tachtig geestdriftig onthaald aan Indonesische universiteiten, maar bleef tot de val van potentaat Soeharto ondergronds. In 1999 werd door Tarbiya-aanhangers de Gerechtigheidspartij (PK) opgericht, die dat jaar zeven van de vijfhonderd parlementszetels veroverde. Volgens Tarbiya is democratie niet in strijd met de islam, maar komt ze er juist uit voort. Het einddoel, een islamitische staat, kan dan ook alleen worden bereikt langs democratische weg.

De nieuwe kieswet van 2003 bepaalt de kiesdrempel op 3 procent en partijen, zoals de PK, die in 1999 niet zover kwamen, moesten zich opnieuw laten registreren onder een andere naam om mee te kunnen doen aan de verkiezingen van dit jaar. De PK werd PKS, maar bleef gewoon zichzelf.

De PKS repte in de afgelopen campagne met geen woord over invoering van de shari'a. Voorstellen om die in te voeren, stuitten in het Indonesische parlement steeds – de laatste keer in 2002 – op afwijzing door een grote meerderheid.

Recent onderzoek wees uit dat maar 12 procent van de Indonesische kiezers zich in het stemhokje laat leiden door zijn geloof. Loyaliteit aan de politieke stroming van (groot)vader en gehoorzaamheid aan werkgevers, wijk- en dorpshoofden geeft bij de meerderheid nog steeds de doorslag. De PKS denkt dit patroon te doorbreken met de politiek van het goede voorbeeld. Volgens de jongste polls zal de `verkondigingspartij' deze keer ruimschoots de kiesdrempel halen.