Dag! van het aandeel

Financiële opkopers gaan er in een biedingsstrijd vaker met de buit van door. De overnameprijzen stijgen, de risico's ook.

Drie is een trend.

Eerst Delft Instruments, toen Vendex KBB en nu uitgever PCM, allemaal Nederlandse ondernemingen die niet worden gekocht door een concurrent, maar door een investeringsmaatschappij. Financiële opkopers roeren zich aan het fusie- en overnamefront. Met hun diep gevulde zakken en een rugwind van de lage rente troeven zij vaker `gewone' strategische bedrijven af in een biedingsstrijd.

Gaat het bij PCM – onder meer eigenaar van deze krant – om een onderhandse transactie van een bedrijf zonder beursnotering, met de overname van Vendex KBB en Delft Instruments verdwijnen er weer twee publiek verhandelbare ondernemingen van het Damrak. Een deel van de speciaalzaken van Vendex KBB werden eerder aan de Britse investeringsmaatschappij CVC verkocht. Nu gaat de rest van het bedrijf (onder meer Hema, de Bijenkorf) naar een consortium van investeerders waaronder het Amerikaanse KKR en het Nederlandse AlpInvest Partners.

Voor KKR is het warenhuisconcern de eerste grote overname in Nederland, voor het Brits-Amerikaanse Apax Partners is PCM ook de eerste grote Nederlandse deal. Waarom komen de investeringsmaatschappijen nu naar Holland?

Volgens Volkert Doeksen, directeur van AlpInvest Partners, is het Verenigd Koninkrijk, hét speelterrein van Europese investeringsmaatschappijen, inmiddels `redelijk afgegraasd'. ,,Er gaat nu in verhouding duidelijk meer kapitaal naar het Europese continent.''

In totaal trokken Europese investeringsmaatschappijen vorig jaar 28 miljard euro aan tegen 27,5 miljard euro in 2002. Dat lijkt weinig groei, maar er vond een omslag plaats in de zomer van vorig jaar. Volgens branchevereniging EVCA verdubbelde in het derde kwartaal van 2003 het kapitaal dat investeringsmaatschappijen aantrokken, terwijl hun investeringen met de helft groeiden.

De honger naar rendement speelt daarbij ongetwijfeld een rol. Verzekeraars en pensioenfondsen hebben langlopende verplichtingen. Het rendement dat zij behalen op veilige staatsleningen is onvoldoende om aan hun toekomstige verplichtingen te kunnen voldoen. Zij zoeken in een klimaat met historisch lage rente naar alternatieve investeringen: grondstoffen bijvoorbeeld, vastgoed of de wereld van het durfkapitaal. Een recente studie van de Amerikaanse zakenbank Goldman Sachs kwam tot de conclusie dat de Europese pensioenfondsen hun toevertrouwde middelen aan investeringsmaatschappijen de komende twee jaar zullen verhogen van 4 naar gemiddeld 4,5 procent. Aangezien de financiële reuzen pensioenpremies van miljoenen EU-ingezeten beheren, gaat het meteen om enorme bedragen.

Er wordt al rekening mee gehouden dat de oorlogskassen van Europese investeringsmaatschappijen dit jaar met 40 miljard euro omhoog gaan. ,,Het is echt opvallend hoeveel geld er recentelijk beschikbaar is gekomen'', zegt Volkert Doeksen. ,,Je ziet dat de deals elkaar sneller opvolgen.'' Ook AlpInvest, een gezamenlijke dochter van de pensioenfondsen ABP en PGGM met 20 miljard euro slagkracht, merkt dat aan den lijve. In december 2003 was AlpInvest betrokken bij de aankoop van GNC, de vitaminedochter van Numico. Door een herfinanciering heeft AlpInvest al weer een belangrijk deel van zijn GNC-inleg terug.

Op de beurs worden aandelen schaarser (zie grafiek) doordat er de laatste jaren wel bedrijven van de Europese beurzen verdwenen, maar er nauwelijks debutanten voor terugkwamen. Bovendien kochten veel ondernemingen eigen aandelen in. Vooral voor kleine bedrijven is de beursnotering steeds minder aantrekkelijk. Bedrijven worden geconfronteerd met meer regels (voorkennis, meldingsplicht, code-Tabaksblat), terwijl minder analisten het bedrijf onderzoeken en aanbevelen.

Met name in Groot-Brittannië is het van de beurs halen door financiële partijen populair geweest. ,,Op een gegeven moment was daar een op de drie overnames een deal waarbij een bedrijf van de beurs werd gehaald'', zegt Doeksen. Maar het tij is gekeerd. In Londen worden de op de beurs verhandelbare aandelen niet meer schaarser, in Italië, Frankrijk en Nederland wel. Het aantal verhandelbare aandelen op de beurzen van Parijs en Milaan is momenteel ruim 5 procent lager dan een jaar geleden, zo blijkt uit gegevens van dataleverancier Datastream.

Doeksen ziet het ondanks de recente biedingen in Nederland niet snel een trend worden om bedrijven in het knusse private domein te trekken. ,,Je houdt het nadeel dat je met een grote groep verkopers te maken hebt als je een bedrijf van de beurs wil halen. Dat probleem speelt niet bij een niet-beursgenoteerde onderneming of bij het kopen van een bedrijfsonderdeel''

Doordat steeds meer investeringsmaatschappijen om een transactie strijden lopen de risisco's op. De prijzen voor bedrijven stijgen, de mate waarin zij met leningen worden gefinancieerd ook. ,,Wij zijn nu erg voorzichtig met kopen'', zegt Doeksen. ,,Wij vinden de bedragen behoorlijk hoog. Het is gevaarlijk als een overname met een te hoog percentage leningen wordt gefinancierd.''