`Beperken zendtijd kan pas vanaf 2010'

De macht van de omroepen moet minder, die van de publieke omroep als geheel moet groter. Aldus de adviescommisie Rinnooy Kan. Medy van der Laan deelt die analyse.

Twee leden van de visitatiecommissie die de publieke omroep heeft onderzocht zijn in de onderzoeksperiode zwanger geraakt én bevallen. Dat vertelde de voorzitter van die commissie, ING-bestuurder Alexander Rinnooy Kan, maar even aan om te benadrukken hoe uitvoerig het onderzoek was geweest. In een bomvol zaaltje op het Hilversumse Mediapark werd gisteren het rapport Omzien naar de omroep gepresenteerd.

Het eindoordeel over het bestel is hard. De afzonderlijke omroepen hebben de afgelopen jaren een ,,redelijke'' prestatie geleverd maar zetten zich onvoldoende in voor het gezamenlijk belang van de publieke omroep. En daardoor is ,,het geheel minder dan de som der delen''.

De commissie beveelt aan om de omroepvoorzitters uit de raad van toezicht te halen en een louter adviserende functie te geven. De omroepvoorzitters zijn nu nog in staat om via de raad van toezicht besluiten van de raad van bestuur (bestuur van de hele publieke omroep) tegen te houden. Zij kunnen op die manier opkomen voor het belang van hun eigen omroepvereniging, terwijl de raad van toezicht juist het belang van de hele omroep moet overzien.

Het rapport dient als vertrekpunt voor verder beleid van de raad van bestuur van de publieke omroep en staatssecretaris Medy van der Laan (Cultuur, D66). Zij steunt de grote lijnen van het advies, maar wil verdergaande maatregelen nemen om de bestuursstructuur te versimpelen.

Wat vindt u van het rapport?

,,Ik vind de analyse ernstig. Wat opvalt is dat er een schijnbare paradox in zit. De omroepen afzonderlijk functioneren goed, maar het geheel is minder dan de som der delen. Maar ik begrijp wel dat als je erg bezig bent met je eigen omroep en je leden, dat je het grotere belang wel eens uit het oog verliest.''Wat vindt u van de aanbevelingen? De voorzitter van de raad van bestuur zei dat hij er meer van had verwacht.

,,Die vind ik realistisch. Soms zie je rapporten waarbij de gedachten zo ver afdwalen dat de uitkomsten niet haalbaar zijn. Deze commissie lijdt daar niet aan.''

De commissie wil de omroepvoorzitters in de raad van toezicht vervangen door onafhankelijke deskundigen. Is dat een goed idee?

,,Ja, ik denk het wel. Dat is een discussie die al heel lang speelt. Toen mij tien maanden geleden het omroepbestel werd uitgelegd vond ik het heel onduidelijk wie nu de bevoegdheid heeft om knopen door te hakken. Maar een aantal omroepvoorzitters zal hier niet blij mee zijn.''De voorzitters moeten dan een adviserende rol krijgen. Dat vergt een wetswijziging en dus jaren.

,,Nou, ongeveer anderhalf jaar, en ik neem aan dat de huidige raad van toezicht dit advies ook serieus neemt, dus ik sluit niet uit dat zij zelf ook meer afstand nemen.''Rinnooy Kan zegt: als de samenwerking niet verbetert, mogen omroepen niet langer zelf beschikken over de helft tot driekwart van hun zendtijd. Wanneer moet beoordeeld worden of er verbetering is?

,,De omroepen hebben een uitzendconcessie tot 2010. Dit is een tussentijdse evaluatie. Ingrijpende wijzigingen van het bestel zouden dus pas in 2010 kunnenplaatsvinden. Het is ook niet fair om halverwege de rit de voorwaarden te veranderen.''Rinnooy Kan zegt ook: de drie publieke televisienetten moeten meer een eigen gezicht krijgen, zoals de radiozenders dat hebben. Maar ondanks die geslaagde zenderprofilering op de radio daalt het marktaandeel daar nog steeds.

,,De publieke omroep heeft als taak om ook de moeilijke doelgroepen te bereiken. Commerciële omroepen hebben die taak niet en daarom is het voor hen makkelijker om meer mensen te bereiken.''

Maar dat was altijd al zo, en het marktaandeel kalft steeds verder af.

,,We weten niet hoe ver het gedaald zou zijn als de zenderkleuring er niet was geweest.''

Zijn er punten waarbij u verder wilt gaan dan de commissie voorstelt?

,,De commissie werkt niet tot in detail uit hoe de bestuursstructuur versimpeld moet worden. Ik wil de komende tijd benutten om te kijken waar onnodige combinaties van bevoegdheden in het systeem zitten. Nu krijgt het systeem er nog vaak de schuld van dat dingen niet functioneren, daar wil ik vanaf.''Er zijn omroepen die geen programma's aanbieden bij de netcoördinator voor belangrijke tijdstippen. Ze willen voor dat tijdstip wel een programma maken, maar alleen als ze daarvoor extra geld krijgen van de raad van bestuur.

,,Ik heb deze signalen ook gehoord en als dit inderdaad gebeurt, vind ik dat heel jammer. Daarom wil ik ook zorgen dat dit soort dingen niet meer mogelijk is, het systeem mag niet de schuld krijgen. Overigens zijn er maar een paar omroepen die dit doen.''

Is het niet beter om die omroepen aan te spreken in plaats van alle `gaten in de wet' te repareren?

,,Ik ben alleen verantwoordelijk voor een heldere organisatiestructuur en de bevoegdheden. Ik heb geen rechtstreekse verantwoordelijkheid voor de omroepen. Dat is iets voor de raad van bestuur, die daartoe wel de mogelijkheid moet hebben. Soms moeten omroepen bijvoorbeeld ook programma's maken voor doelgroepen die niet hun eerste prioriteit hebben. De raad van bestuur moet dan in staat zijn om dat af te dwingen.''De raad van bestuur zou gebruik moet maken van bevoegdheden die er al zijn, zegt de commissie. Is het een kwestie van zwak leiderschap dat dat nu niet gebeurt?

,,Het is belangrijk dat de raad van bestuur optimaal gebruik maakt van bevoegdheden, meer dan ze nu doen. Daarnaast moet de wet ook meer duidelijkheid gaan bieden.''

Maatregelen bij de publieke omroep stuiten vaak op politiek verzet. Zo wil het CDA meer macht voor de leden. Komt er politieke steun?

,,Ik denk niet dat de visie van het CDA haaks staat op wat de commissie wil. In het rapport wordt de positie van de omroepverenigingen gerespecteerd, maar de kritiek is dat ze vooral met zichzelf bezig zijn. Volgens mij kan het allebei; de omroepverenigingen behouden en een gezamenlijk doel nastreven.''