WAO blijft bom onder Najaarsakkoord

Het debat over de WAO werd gisteren voor zowel de Tweede Kamer als de sociale partners een teleurstelling. De minister bleek niet van plan ook maar iets aan zijn plannen te wijzigen.

Minister De Geus (Sociale Zaken, CDA) zei het een paar weken geleden al op televisie: ,,Ik wil van de WAO af.'' En dat is volgens de oppositie precies wat er gebeurt als hij zijn plannen met de arbeidsongeschiktheidsverzekering doorzet. Kamerlid De Wit (SP) formuleerde het zo: ,,Alleen mensen die met hun hoofd onder de arm bij de keuringsarts komen, krijgen straks nog WAO.''

Het kabinet wil de WAO vanaf 2006 in tweeën splitsen: een uitkering voor werknemers die `volledig en duurzaam' arbeidsongeschikt zijn (IVA), en een loonaanvullingsregeling voor mensen die gedeeltelijk en/of tijdelijk arbeidsongeschikt zijn (WGA). In grote lijnen volgt het kabinet daarmee adviezen van de Sociaal-Economische Raad (SER). Dat is ook de reden waarom de werkgevers en vakbonden in eerste instantie tevreden reageerden op de kabinetsplannen, maar na nadere bestudering dreigden zij met opzegging van het Najaarsakkoord. Want in de uitwerking blijken de kabinetsplannen fors af te wijken van de SER-adviezen.

De Tweede Kamer debatteerde hier gisteren met de minister over, na 's ochtends in een `hoorzitting' eerst de bezwaren van de SER aangehoord te hebben. Het debat spitste zich toe op de manier waarop de grens moet worden getrokken tussen `volledig en duurzaam' arbeidsongeschikt en `gedeeltelijk of tijdelijk' arbeidsongeschikt. Werknemers die in de eerste categorie worden ingedeeld, ontvangen straks een uitkering (IVA) van 75 procent van hun laatstverdiende loon. Wie in de tweede categorie valt, krijgt een loonaanvulling (WGA) die afhankelijk is van de mate waarin hij zijn oude inkomen nog kan verdienen.

De SER heeft geadviseerd om werknemers die slechts een geringe kans op herstel hebben, zoals bepaalde kankerpatiënten, in de IVA op te nemen. Volgens de SER blijft de instroom van nieuwe arbeidsongeschikten daarmee beperkt tot 25.000 per jaar. In het Najaarsakkoord is afgesproken dat het kabinet de grens die de SER trekt, zou overnemen als dat cijfer aannemelijk werd gemaakt. De Geus vindt dat dit niet gelukt is, maar voert volgens de SER en de oppositie geen enkel steekhoudend argument aan. De Geus zelf noemt dit een ,,appreciatie'' van de cijfers.

De minister wil de IVA uitsluitend reserveren voor mensen van wie onomstotelijk vaststaat dat hun herstelkans `nul' is. De verzekeringsartsen die de WAO-keuring verrichten, moeten daarvoor gebruik gaan maken van medisch-wetenschappelijke lijsten met prognoseskansen van ziektebeelden. Ondoenlijk en onzinnig, zo oordeelden de oppositiepartijen PvdA, GroenLinks en SP. ,,De conclusie is dat de WAO wordt afgeschaft. Alleen mensen die letterlijk doodziek zijn, komen er nog in'', zei Vendrik (GroenLinks). Volgens hem zouden dat maar een paar duizend mensen zijn.

Ook de manier waarop de loonaanvulling voor gedeeltelijk en tijdelijk arbeidsongeschikten wordt berekend, stuitte op kritiek in de Kamer, en niet alleen van de oppositiepartijen. Ook De Geus' partijgenote Verburg is het niet eens met het plan om zieke werknemers die hun `verdiencapaciteit' niet volledig benutten, een lagere loonaanvulling te geven. De Kamer vreest dat verzekeraars hier misbruik van zullen maken. Zij hoeven minder uit te betalen naarmate de zieke werknemer minder werkt, een `perverse prikkel'. De minister gaf in zijn antwoord niet aan hoe dit opgelost kan worden.

De VVD was de enige partij die de kabinetsplannen volmondig steunde. Kamerlid De Vries benadrukte dat kabinet en Kamer allerminst verplicht zijn om de adviezen van de SER te volgen. Wel zei ze teleurgesteld te zijn de verzekeraars er ,,niet in zijn geslaagd een betere offerte uit te brengen'' voor de uitvoering van de WGA. Zij voorziet problemen in het plan van het kabinet om werkgevers zelf te laten kiezen: ze kunnen het arbeidsongeschiktheidsrisico van hun werknemers zelf dragen, onderbrengen bij een private verzekeraar of bij het publieke UWV laten, dat nu ook de WAO uitvoert. Ook de rest van de Kamer wil weten hoe de minister een eerlijk speelveld denkt te creëren. De Geus zei hier in zijn wetsvoorstel nog op terug te zullen komen.

De stelling van De Geus dat het nieuwe stelsel `activerender' is, wordt door de Kamer in twijfel getrokken. De fracties maken zich zorgen over de arbeidskansen van gedeeltelijk arbeidsongeschikten. De kabinetsplannen bevatten geen verplichtingen of stimuleringsmaatregelen voor werkgevers om hen in dienst te nemen. Die zorg betreft ook de 455.000 `bestaande WAO-gevallen' die vanaf 1 juli herbeoordeeld moeten worden. De minister verwacht dat 110.000 van hen hun uitkering geheel of gedeeltelijk zullen verliezen en weer aan het werk moeten. Bussemaker (PvdA) vroeg hoe deze groep die geen werkgever meer heeft, zonder hulp aan het werk moet komen. De Geus antwoordde dat hij voor de naar schatting 70.000 die dit niet op eigen kracht kunnen, in deze kabinetsperiode 288 miljoen euro heeft.

De minister gaf in het hele debat op geen enkel punt waarop het kabinetplan volgens de SER afwijkt van de SER-adviezen, een duimbreed toe. Op veel vragen bleef hij het antwoord schuldig, onder de toezegging daar schriftelijk op terug te komen, of in de wetsvoorstellen die rond de zomer naar de Kamer gaan. Voor de sociale partners, die hun hoop hadden gevestigd op de Tweede Kamer, was het debat een desillusie. Volgens voorzitter De Waal van de vakcentrale FNV heeft De Geus de sociale partners ,,ver over de irritatiegrens gebracht'' met zijn ,,halsstarrige weigering'' in te gaan op de kritiek. De bom onder het Najaarsakkoord is nog niet gebarsten, maar dat zal, ,,zoals het er nu uitziet, nog voor de zomer gebeuren''. Dan komt De Geus met zijn definitieve plannen voor de herkeuring van de bestaande gevallen.