Uit de cel, in de problemen

Eigenlijk zou je de nasynchronisatie moeten durven trotseren en toch gewoon naar On the Waterfront kijken op de Duitse zender ARD. Of zet het geluid uit. Ja, dat is misschien veiliger. Het geluid uitzetten en liplezen: ,,I could have been a contender.''

Wie zich door echt Duits niet laat afschrikken, kan ook naar Berlin is in Germany kijken, op Nederland 3. Je zou deze film van Hannes Stöhr kunnen beschouwen als een voorstudie van Good Bye, Lenin! die vorig jaar de wereld veroverde. Maar dan wel een sobere, tragikomische voorstudie, in vergelijking tot de voornamelijk hilarische en glossy film van Wolfgang Becker.

Ook in Berlin is in Germany moet de hoofdpersoon een weg vinden in het nieuwe Duitsland. Martin is juist voor de Wende, in juli 1989, voor elf jaar de gevangenis ingegaan en als hij eruitkomt, wordt zijn geld niet meer geaccepteerd door de kaartjesmachine van de Strassenbahn, heeft zijn vrouw een nieuwe man en zit ook de rest van de wereld niet te wachten op een ex-gevangene.

In tegenstelling tot bij Good Bye Lenin! is het oude Oost-Duitsland niet het filmisch object van regisseur Stöhr, dat is de gemoedstoestand van Martin (gespeeld door Jörg Schuttauf, een vast gezicht in de Krimi Tatort). Dat levert een film met meer diepte op. Eentje die meer associaties oproept met die andere Berlijn-film, de megaserie Berlin Alexanderplatz, waarin Franz Biberkopf de gevangenis verlaat en niet meer kan aarden in de grote stad, dat broeinest van neurosen, bedrog en criminaliteit.

Martin kan ook niet anders dan de sporen van zijn oude leven terugzoeken en die brengen hem evenzeer in de problemen als Franz Biberkopf. De debuutfilm van Stöhr vergelijken met de laatste van Rainer Werner Fassbinder is niet eerlijk. Het beeldend vermogen van Stöhr is nog beperkt en misschien wil hij ook wel helemaal niet even barok filmen als Fassbinder dat kon. Maar hij heeft één ding met Fassbinder gemeen, meer dan Becker, en dat is een oprechte fascinatie voor zijn hoofdpersoon. Dat maakt Berlin is in Germany het aanzien waard.

Berlin is in Germany (Hannes Stöhr, 2001, Duitsland), VPRO, Ned.3, 23.53-1.25u.