Sterven in naam van de eer

Elk jaar worden duizenden vrouwen in naam van de eer vermoord. De Palestijnse Souad werd 25 jaar geleden met benzine overgoten en in brand gestoken door haar zwager. Nog steeds is zij niet veilig: de eer van haar familie is niet gezuiverd.

Op het eerste gezicht is er weinig aan Souad te zien. Pas als ze de mouwen van haar trui opstroopt vallen de diepe littekens van oude brandwonden op. Haar zwager goot benzine over haar uit en stak haar in brand: een buurjongen had haar zwanger gemaakt en om de eer van de familie te redden moest zij dood. Zo ging het 25 jaar geleden in het Palestijnse dorp op de bezette Westelijke Jordaanoever waar Souad vandaan komt. En zo gaat het daar en op vele andere plaatsen in de wereld nog steeds. De goede naam van de familie wordt bepaald door de kuisheid van de vrouwen.

Souad mag niet zonder masker op de foto, niet om haar littekens te verbergen, maar voor haar veiligheid. Daarom wordt ze in het hotel in Amsterdam, ter gelegenheid van de Nederlandse uitgave van het boek over haar leven, omringd door lijfwachten. Want haar zwager heeft de hem opgedragen taak verprutst, de eer van de familie is niet gezuiverd. Niet voor niets kwam haar moeder huilend om de schande die over de familie was gebracht, met een glas gif langs in het ziekenhuisje waar Souad verbrand en in levensgevaar was opgenomen. Een arts verijdelde het plan. Maar het werk moet nog altijd worden afgemaakt. ,,Ik heb een misdaad begaan'', zegt ze. ,,Als ze erachter komen waar ik ben, zullen ze alsnog proberen me te doden en met mijn hoofd als trofee door het dorp lopen.''

Souads verhaal is gruwelijk. Haar vader mishandelde routineus haarzelf, haar moeder en haar zusjes, zoals, zegt ze, in alle families in het dorp gewoon was. Haar moeder verstikte direct na de geboorte verscheidene meisjesbaby's, ,,want meisjes zijn niet nuttig, zoals een koe of een schaap dat zijn''. Haar broer Assad, de enige zoon, wurgde haar zus Hanan. Waarom precies kan Souad zich niet herinneren, maar Hanan moet een `onvoorzichtigheid' hebben begaan. Assad is Souads aanbeden broer gebleven. Hij had geen keus dan zijn plicht te doen.

Eerwraak is geen kwestie van mannen aan de ene kant en vrouwen aan de andere. Vrouwen beslissen mee in het familieberaad dat meestal voorafgaat aan de executie. De familie-eer moet in stand worden gehouden, vinden zij ook, al was het maar omdat het anders onmogelijk is andere dochters uit te huwelijken. De smet moet worden weggesneden. Dat was de reden dat Souads moeder met haar glas met gif naar het ziekenhuis kwam. Toch neemt Souad haar niets kwalijk. ,,Zij heeft geen eigen verantwoordelijkheid. Vrouwen weten niet wat verantwoordelijkheid is, wij zijn zonder dat begrip opgegroeid. Het is niet de schuld van mijn moeder dat zij zeven kinderen heeft verstikt. Het is de man die zich als koning gedraagt. Nu pas, na meer dan twintig jaar in Europa, weet ik dat het niet normaal is.''

Moorden in naam van de eer van de familie het is een tribaal, patriarchaal overblijfsel dat met name in islamitische landen nog lang niet is vergeten en in het Westen juist in opkomst is in de groeiende gemeenschappen van islamitische immigranten. Elk jaar worden volgens mensenrechtenorganisaties vele duizenden vrouwen vermoord om de naam te zuiveren van familie, dorp of stam. Souad had de familie-eer bezoedeld door zwanger te worden van de buurjongen. Maar ook meisjes of vrouwen die zijn verkracht, brengen schande over de familie en moeten uit de weg worden geruimd. Vaak is een vermoeden of gerucht al genoeg.

Souad kan zich niet herinneren dat de politie ooit mannen of jongens in haar dorp heeft opgepakt wegens geweld tegen vrouwen. In de meeste islamitische landen (maar ook verscheidene Latijns-Amerikaanse ) genieten de daders wettelijk begrip. Ze gaan helemaal vrijuit of er is slechts voorzien in een lichte straf: een jaar gevangenisstraf of minder. Volgens een dergelijk wetsartikel ,,profiteert een man die zijn vrouw, dochter of zuster verrast terwijl deze overspel begaat of verboden gemeenschap en een of twee partners zonder vooropzet doodt of schaadt, van het legitieme excuus dat hem ontdoet van de last van moord''.

In verscheidene landen vechten vrouwenorganisaties voor afschaffing van deze wetsartikelen. In het seculiere Turkije, waar vrouwen gebruik maken van de wens van de regering tot de Europese Unie toe te treden, wordt het eermoordartikel uit de strafwet geschrapt. Maar in andere landen zijn vrouwen minder succesrijk. Neem Jordanië: in 2001 schafte koning Abdallah II het eerwraakartikel bij decreet af nadat hij het parlement naar huis had gestuurd. Na verkiezingen kwam een conservatieve meerderheid in het Lagerhuis, die strafverlichting bij eerwraak weer invoerde. De door de koning benoemde Senaat schafte het artikel weer af, en het Lagerhuis herstelde het eens te meer, een impasse die nog steeds voortduurt. In sommige landen is zelfs geen begin van verandering. Tegenstanders van afschaffing vinden makkelijk gehoor voor hun argument dat zwaardere straffen voor eermoordenaars vrouwen in hoeren zullen veranderen.

Souad werd indertijd op sterven na dood door een westerse hulpverleenster van de organisatie Terre des Hommes in het ziekenhuisje op de Westelijke Jordaanoever ontdekt. Met veel moeite kreeg de hulpverleenster toestemming van de ouders om Souad en haar kort na de verbranding geboren zoontje naar Europa mee te nemen waar zij revalideerde. ,,De littekens hebben me lange tijd klein gehouden'', zegt ze. ,Maar sinds kort durf ik zelfs in badpak de zee in.'' Met haar boek heeft Souad met haar verleden afgerekend: ,,Ik wil nu getuigen, mannen zoals mijn vader aanklagen die dit soort wetten dicteren.'' Ze hoopt dat het boek de vrouwen en meisjes zal bereiken in dorpen zoals het hare op de Westelijke Jordaanoever, waar de tijd stilstaat. ,,Hier in het Westen weten jullie niet wat is om onderworpen te zijn, om altijd maar te moeten zwijgen als vrouw.''

Souad, Geschonden. Uitgeverij Arena