Reve in vier tinten grijs

Morgen verschijnt het derde deel van Dick Matena's stripvisie op `De Avonden' van Gerard Reve. Tegelijk opent in De Hallen in Haarlem een tentoonstelling met alle tot nu toe voltooide pagina's.

Dick Matena (1943) wijst in zijn werkkamer boven een boekenantiquariaat aan een Amsterdamse gracht op een stapel papier. ,,Dat was het begin: 341 vellen papier op A4-formaat waarop ik de tekst van De Avonden volledig heb overgeschreven, met vakjes voor de tekeningen, want die zaten al zo'n beetje in mijn hoofd. In juli 2001 ben ik daaraan begonnen, in december was ik klaar met de indeling. Mijn basis. Daarna ben ik de definitieve pagina's gaan tekenen, op een formaat dat ongeveer anderhalf keer zo groot is.

,,Ik hoef weinig te veranderen aan de eerste indeling, ik kan aardig inschatten hoeveel ruimte een situatie eist. Ik schets eerst met een zacht potlood en werk alles zoveel mogelijk uit. Dan trek ik de contouren, met een penseel. Of met een viltstift, dat geeft een lekkere droge, emotieloze lijn. En dan alles ingrijzen. Vier schoteltjes met Oost-Indische inkt in verschillende verdunningen. Geen diepzwart en het weinige licht komt van het papier. De moeilijkheid is dan om toch diepte in de tekeningen te krijgen. Wit heb ik niet gebruikt, ik heb bewust geprobeerd het licht eruit te halen. Alles vanuit de sombere visie van Frits van Egters, die voor mij natuurlijk Reve is, zoals hij zelf ook vaak heeft gezegd.

,,Je moet wel van een beetje van schilderen houden. Als ik klaar ben heb ik meer dan 2.800 schilderijtjes gemaakt. De tekeningen worden uiteindelijk iets lichter gedrukt dan het origineel.

,,Het is ouderwets monnikenwerk. Ik ben blij met de voorpublicatie van De Avonden in Het Parool, maar de deadlines daarvoor drukken af en toe wel op je. Soms kon ik vooruit werken, had ik een voorraadje, maar dat is snel verdwenen als je even wat anders doet, handtekeningensessies in boekhandels of zo, als er weer een nieuw deel is verschenen. Ik heb altijd van een stevige borrel gehouden, maar sinds het werk aan De Avonden sta ik droog, anders is het niet vol te houden.

,,De plaatjes van situaties die dwingen zijn eigenlijk het makkelijkst te tekenen. Een appel eten, tandenpoetsen, dat wijst zich min of meer vanzelf. De vrije platen, bijvoorbeeld van iemand die door de stad loopt, die zijn het moeilijkst, maar voor mij ook het interessantst.

,,De Avonden speelt zich natuurlijk af Amsterdam, al wordt de stad nooit genoemd. Ik probeer de sfeer van de stad in die tijd, zoals door Reve beschreven zo realistisch mogelijk weer te geven. Veel foto's bekeken uit het gemeentearchief, interieurfoto's, oude fabrieksfolders. Ik heb een goed visueel geheugen. Maar de details van bijvoorbeeld een oude kolenkachel, daarvoor moest ik toch op zoek naar beeldmateriaal.

,,Soms stuit je op een ander probleem. Ik had een mooi beeld in gedachten van Frits van Egters op de Dam voor de Bijenkorf, maar die heet in De Avonden Het Wespennest, zodat ik uiteindelijk de naam van het warenhuis maar achter de schouder van Frits heb weggestopt. Of Frits gaat met Louis naar de film `De zeven sluiers' in de bioscoop Princeps. In werkelijkheid was dat de bioscoop De Uitkijk, maar foto's daarvan waren zo saai, dat ik een fantasiebioscoop heb gemaakt op basis van foto's van diverse andere bioscopen uit die tijd.

,,Als ik de tekeningen eenmaal heb ingeleverd, dan kijk ik niet graag meer terug. Ik moest nu een correctie aanbrengen, was een paar woorden tekst vergeten. Een blinde vlek, terwijl ik het boek zo goed ken. Als ik dan mijn werk weer zie word ik soms echt radeloos. Een verkeerde arm, een mislukte kop, ik wil er eigenlijk niet meer naar kijken.

,,Zelf vind ik dat er in al mijn tekeningen een consequente lijn zit, vooral herkenbaar door de camera-instellingen, al werk ik in verschillende technieken en stijlen. Ik ben een groot bewonderaar van de schilder Breitner en plaats net zoals hij graag dingen op de voorgrond met bruuske afsnijdingen. Op die manier wordt de lezer het plaatje ingetrokken.

,,In juli moet De Avonden af zijn. Dan wil ik als tussendoortje de Christmas Carols van Dickens tekenen, zestig pagina's warme kleuren, kerstsfeer. En dan Kort Amerikaans van Wolkers, ook in kleur. En weer zo'n boek dat als puber een onuitwisbare indruk op me maakte, en dat me al mijn hele leven vergezelt, anders zou ik er niet eens aan kunnen beginnen.

,,Volgend jaar verschijnt De Avonden bij Gallimard in het Frans, in één band: 341 bladzijden. En nu hangen mijn tekeningen in het museum. Daar ben ik best trots op. Het is niet voor niets geweest, het is niet onopgemerkt gebleven.''