Openheid is troef, de bonus en beloning ook

De top van ondernemend Nederland verdient meer dan ooit. De openheid over het prijzengeld van de baas is groot. Maar het gaat om ,,een buitengewoon ingewikkelde structuur, die er voor dient om forse bonussen te krijgen''.

De openheid in Nederland over topinkomens heeft een historisch hoogtepunt bereikt. Net als de inkomens zelf. De jaarverslagen van grote en kleinere bedrijven spreken wat dat betreft boekdelen.

Voedingsbedrijf Unilever heeft acht smaken voor de beloning van zijn bestuurders, uitgever Reed Elsevier zes, evenals postbedrijf TPG, maar de top van ING moet rondkomen met vijf soorten beloningen.

Unilever heeft één adviseur (Towers Perrin), Reed Elsevier ook (Towers Perrin), ING noemt geen namen. TPG voert de ranglijst aan: vijf adviseurs, waaronder Towers Perrin.

Opties? Gratis aandelen? Je hoeft geen chief excutive officer van een op Wall Street genoteerde multinational meer te zijn om mee te doen.

Neem automatiseringsbedrijf PinkRoccade. De commissarissen die de beloning vaststellen, sommen in het jaarverslag het prijzengeld op. Vast salaris. Winstdeling, als specifieke doelen worden gehaald. Pensioen. Pre-pensioen. Opties op aandelen van de werkgever. Aandelen, die de bestuurder mag kopen met de bonus bij behaalde specifieke rendemenstdoelstellingen. Een gouden handdruk die kan oplopen tot drie jaarsalarissen inclusief drie jaar winstdeling. Maar dat laatste is alleen weggelegd voor de bestuursvoorzitter.

Welke bazen laten een teller meelopen op hun pc om hun verdiensten te volgen?

Meer openheid betekent niet perse meer inzicht. Diverse grote bedrijven (KPN, Aegon, Philips) rapporteren de winstbonussen van hun bestuurders met een jaar vertraging. Wat in 2003 wordt gemeld, is in 2002 verdiend.

Sommige ondernemingen geven gedetailleerde cijfers over 2003, maar het enige vergelijkbare cijfer met 2002 is een totaal bedrag. DSM verhult dat voorzitter P. Elverding profiteert van het feit dat chefs overal wat meer krijgen: zijn salaris gaat versneld omhoog. Plus 9 procent naar 599.760 euro.

TPG en Unilever maskeren het verhoogde vaste salaris van hun bestuursvoorzitter. Bij Unilever kreeg voorzitter A. Burgmans 8 procent meer (1.310.000 euro), bij TPG ging het salaris (plus vergoedingen) van P. Bakker met 16 procent omhoog naar 943.154 euro.

Een frappante uitkomst van de inventarisatie van ruim dertig jaarverslagen is dat weinig bestuursvoorzitters beduidend achteruit gingen. Bij ruim twintig ondernemingen zijn vergelijkbare cijfers, doordat de voorzitters twee jaar in functie zijn. De pechvogels wier bonus is gekort: Burgmans (te weinig groei), Bakker (doelen niet gehaald) en bestuursvoorzitter F. Böttcher van het financiële handelshuis Van der Moolen: verlies in 2003, nul bonus.

Topmannen die in 2003 minder bonus kregen, zoals Cerfontaine (Schiphol), Van Iperen (Oce), Slippens (Sligro), Van den Bergh (VNU) en Elverding (DSM) gingen er per salo niet of nauwelijks op achteruit dankzij hogere salarissen.

Tegenover negen bestuursvoorzitters met minder bonus staan veertien met meer. Het kan snel gaan. Kist (ING): van nul naar 400.000 euro, Dunn (ASML): van nul naar 324.500. Vollebregt (Stork): van nul naar 238.000.

De extra informatie en de veelvoud van beloningsvormen sparen de lezer niet. ,,Ik kan het niet meer serieus nemen'' verzucht P. Frentrop, expert op het gebied van ondernemingsbestuur. ,,Jaarverslagen met zes pagina's over het beloningsbeleid en niet meer dan een paar zinnetjes over het dividend, terwijl dat toch is waar het omgaat.'' Op gedragen toon: wij moeten een marktconforme beloning bieden om toptalent te behouden en gekwalificeerde mensen aan te trekken in een internationale omgeving. Zijn oordeel: gelegitimeerd graaien.

Een andere lezer, directeur P. de Vries van de Vereniging van Effectenbezitters (VEB):,,Het is ad-hoc beleid. Het zijn buitengewoon ingewikkelde beloningsvormen, die dienen om forse bonussen te krijgen.''

Opmerkelijk is de groei van de speciale bonussen: 1.050.000 elk voor de twee interim-managers die Getronics financieel saneerden, overnamebonussen van respectievelijk bijna zeven ton en bijna vijf ton voor de huidige en de vorige bestuursvoorzitter van Nedlloyd, een bonus van 375.000 euro voor Buhrmann-bestuurder G. Dean voor verkoop van de papierdivisie en eentje van 68.000 voor zijn financiële collega F. Waller, om dezelfde reden en vanwege de nieuwe bankfinanciering.

De vraag of de topinkomens getemperd kunnen dan wel moeten worden, wordt in de verslagen niet gesteld. Duidelijk is wel dat bestuurders van ondernemingen als ASML, ING, KPN, Akzo Nobel, Heineken en Fugro een inhaalslag overwegen of al voeren, omdat hun bestuurders te weinig verdienen ten opzichte van hun concurrenten. Nieuw is dat aandeelhouders mogen stemmen over het beloningsbeleid.

En langzaam sluipt een nieuw woord binnen. Nieuwe bazen krijgen niet meteen hun topsalaris. Zij moeten `ingroeien'. Vandaar die stijging. Kleisterlee (Philips) doet het, Noteboom (Randstad), Bakker (TPG). Als genoeg toplui het doen wordt het vanzelf `marktconform'.