Oorlog op het schoolplein

In de tv-serie `Geheimen van het schoolplein' wordt het verhaal van een speelkwartier verteld, elke aflevering door een ander kind. ,,Het is niet altijd lief en schattig in de kinderwereld.''

Er zijn meer films gemaakt waarin eenzelfde gebeurtenis steeds door de ogen van iemand anders wordt beleefd. ,,Maar nog nooit met dertig kinderen!'', roept regisseur Simone van Dusseldorp. Zondagochtend begint bij de VPRO haar nieuwe kinderserie, waarin ze één speelkwartier negen keer met iemand anders als hoofdpersoon filmt. Alleen van hem of haar hoor je de gedachten. Iedere keer gaan wat kinderen voetballen, anderen staan te jojoën en weer iemand anders gaat bij een groepje tegen een muur leunen. Een voetballertje valt, iemand wordt verliefd, een meisje verliest haar halskettinkje. Dat zijn de belangrijkste gebeurtenissen in Geheimen van het schoolplein. Iedereen heeft in vijftien minuten zijn eigen avontuurtje en op de achtergrond zie je altijd de dertig anderen op het plein. Als de meester op zijn vingers fluit is het voorbij.

In negen afleveringen van zeven minuten vertelt Van Dusseldorp het verhaal van een speelkwartier. Er zijn 20 hoofdrollen en tien wat kleinere rollen. Plus de meester en de juf. Doordat je iedere keer nieuwe gedachten hoort, begrijp je steeds beter wat er aan de hand is en leer je de kinderen goed kennen.

Simone van Dusseldorp (1967) studeerde 10 jaar geleden af aan de Film en Televisie Academie in Amsterdam en maakte al verscheidene televisiefilms. Voor kinderen regisseerde zij een aantal afleveringen van de Annie Schmidt-serie Otje. Ze is vooral bekend van Geheime gedachten, een serie korte, losse verhalen waarin je hoort wat een kind denkt. Met Geheime gedachten (2001) won ze nationale en internationale prijzen. Ook in haar nieuwe serie Geheimen van het schoolplein hoor je wat kinderen denken, maar deze keer over steeds hetzelfde speelkwartiertje van een basisschool in een grote stad.

Iedere aflevering begint met meester Brian (Kenneth Herdigein) die de deur openzet. De kinderen stormen naar buiten. De camera kiest er eentje uit in wiens hoofd je mag meeluisteren.

Haar eigen kwartiertjes op het schoolplein herinnert Van Dusseldorp zich nog goed. ,,In eerste aanzet was de serie autobiografisch, maar daarna ben ik gaan dramatiseren zodat je een ontwikkeling krijgt. Mijn moeder was onderwijzeres en ik heb bij de voorbereiding veel naar haar oude klassefoto's gekeken. Klassen zijn vaak opgebouwd met dezelfde types mensen. Bij het schrijven maken die foto's het veel tastbaarder: die jongen zou dat nooit zeggen en dat meisje zou zoiets nooit doen. Eigenlijk is er sinds mijn schooltijd niet veel veranderd. De groepsprocessen zijn hetzelfde. De energie en hoe kinderen met elkaar omgaan ook. Alleen de woorden en de spelletjes zijn een beetje anders, en de klassen zijn vaak gemengd van cultuur. Dat vond ik leuk en daarom speelt Schoolplein in een grote stad. Ik heb wel gecheckt hoe het nu toegaat, het mocht geen nostalgische jaren tachtig-film worden. Ik heb ook veel gepraat met de acteurs.''

Mini-drama's

In de aflevering over een leider van een groepje die anderen vernedert en pest, leer je dat hij op een vorige school zelf slachtoffer was. ,,Die jongen is zo bang dat het weer gebeurt dat hij nog harder wordt'', zegt Van Dusseldorp. ,,Daar ben je erg mee bezig als je naar een andere school gaat. In Schoolplein wil ik laten zien dat de grote pester niet is wie hij lijkt te zijn en dat het niet altijd leuk is om een pester te zijn. En ook dat erbij willen horen niet altijd even fijn is.''

Schoolplein heeft geen grote plots. ,,Je kijkt met een vergrootglas naar minidrama's. Een kleine ruzie kan heel groot zijn in het hoofd van een kind. Iedereen heeft zulke dingen meegemaakt, iedereen begrijpt dat. Dat alledaagse vind ik mooi. Hoe kleiner hoe fijner.''

Geheimen van het schoolplein mocht er niet kinderachtig uitzien. ,,Voor volwassenen zou ik het in dezelfde stijl doen. Ik wilde het extreem en stoer, dat maakt het interessant. Niet iemand braaf midden in het beeld. Vaak gaat het over broeierige gedachtes. Als Niels verliefd wordt, laat ik al het omgevingsgeluid weg. Of ik werk in slow motion, als iets heel intens is. Ik wil het gevoel van de kinderen vormgeven.'' Vaak beweegt de camera mee met de personen. Soms schokkerig, vanaf de schouder gefilmd, zoals bij de afleveringen over de voetballertjes, soms glijdend, strak over rails. De gezichten van de schoolkinderen en waar ze naar kijken komen soms heel dichtbij, dan vult het scherm zich met een paar ogen. Personages kijken vaak het kader uit, en zo wordt er wel meer gezondigd tegen de regels. Van Dusseldorp: ,,We dachten dat we heel extreem waren, maar bij het monteren viel het erg mee. Om de camera te voelen moet je nog extremer te werk gaan.''

Bij het verslag van het kwartier speelt Van Dusseldorp met de tijd. De verteltijd is al de helft korter dan de werkelijkheid en daarbij heeft ze per aflevering telkens andere keuzes gemaakt over wat ze wel en niet en in welk tempo laat zien. Een stoer loopje over het plein van Dries en Vergil duurt in Vergils episode lang en in die van Dries kort. ,,Voor Vergil is het een moment dat hij erbij mag horen.''

De kleding heeft Van Dusseldorp samen met cameraman Jeroen de Bruin uitgekozen. ,,We wilden koele kleuren, want het gaat om een vorm van oorlog. Het is niet altijd lief en schattig in de kinderwereld. Het moest rauwer.''

Niet alleen de camera, ook de muziek leeft mee met de hoofdpersoon. Als die twijfelt, dan hoor je twijfel. Als iemand verward is, klinken snerpende geluidjes. Als Vergil stoer als in een rap-clip naast Dries loopt, dan hoor je stoere tonen. ,,Leuk om dat allemaal uit de kast te halen'', zegt Van Dusseldorp. ,,Scratcher DJ Git Hyper heeft muziek gemaakt, terwijl hij naar de beelden keek. Hij kan exact laten horen hoe liefde klinkt.''

Borsten

Van Dusseldorp houdt al rekening met brieven en telefoontjes over te veel seks. In haar vorige tv-serie, Geheime gedachten, was te zien hoe een jongetje geobsedeerd raakt door de borsten van zijn verpleegster. De VPRO werd bedolven onder verontruste brieven en telefoontjes van ouders: zoiets kun je 's avonds na Sesamstraat toch niet uitzenden, er zitten nog kinderen van zes en zeven jaar te kijken! Ze heeft de brieven gelezen. ,,Ik vond het vreemd dat je je kind tegen van alles wilt beschermen. Ze worden nota bene boos op een programma zonder geweld. Kinderen weten vaak al veel. Van de VPRO mocht ik die grens opzoeken. Bij een serie voor de RVU werd een jongetje gepakt door een stel andere jongetjes, en toen wilde deze omroep dat ik dat `liever' in beeld bracht.''

Geheimen van het schoolplein wordt op dezelfde tijd uitgezonden en deze keer komen blootfoto's duidelijk in beeld. In een andere aflevering vindt een jongen in de bosjes naast het plein een condoom. ,,Ik merk het wel'', zegt Van Dusseldorp. ,,Ik vind dat het niet te braaf moet zijn voor kinderen. Ouders denken te veel aan hun eigen jeugd. Bij het regisseren viel me op dat de kinderen van nu overal blote mensen zien. Ook seksbladen kennen ze en al die sites op internet... Ik heb een taak als filmer, maar opvoeden hoort daar niet bij. Ik wil amuseren en een goed verhaal vertellen en tonen hoe het tussen mensen onderling toegaat. Zonder moraal.''

De emoties van de kinderen zijn soms heftig. Bij het meisje Iris slaat een verlangen naar vriendschap razendsnel om in afkeer en woede. Ze zoekt contact met een eenzaam typetje in het fietsenhok. Ze praten en spelen wat, maar dan realiseert ze zich dat ze dat meisje eigenlijk stom vindt. Van Dusseldorp: ,,Ik vind het leuk om zo'n omslag extreem te laten zien: in één keer wordt ze woedend. Net als bij Niels, die gevallen is en eerst geen pleister van juf Manon wil, maar even later geniet van haar verzorging. Bij zulke scènes heb ik veel met geluid gedaan. Tijdens de eindmontage van die scène heb ik op het laatst een close-up van de mond van de juf verwijderd. ,,Dat maakte het te erotisch, ik wilde juist een liefdesgevoel.''

Volgorde

Is er een vaste volgorde van de afleveringen?

,,Zondagmorgen beginnen we met Vergil en de laatste aflevering wordt Dries. Dat vond ik mooi, die twee zijn gelinkt.'' Vergil is de jongen die bij de stoeren wil horen en Dries is de stoere leider die liever aardig zou zijn. ,,Maar bij de avonduitzendingen beginnen we met deel vier. Het zou saai zijn als kinderen 's morgens en 's avonds hetzelfde zien.'' Toch kun je bepaalde afleveringen beter na een andere zien. Als de meester op de jongens met het blootblad afloopt is het leuk om te denken dat hij hen gelooft als ze het blad snel weggooien en zeggen dat het de Tina was. Had je al in het hoofd van de meester gekeken, dan wist je dat hij het allang gezien had.

Simone van Dusseldorp gaat in augustus een low-budget speelfilm voor de VPRO draaien naar de roman van Hendrickje Spoor Het leven bestaat niet. Het wordt een vrije verfilming van het thema van het boek, het volwassen worden van een meisje van veertien.

,,Net als het echte leven is Geheimen van het Schoolplein een verhaal zonder helden. Ik heb al gemerkt dat ook volwassenen zich identificeren met de personages. Omdat we er helemaal in kruipen, zijn de kleine dingen heel invoelbaar. Het verliezen van een ketting of meedoen aan een wedstrijd vérplassen. Ik had het ook op een middelbare school kunnen filmen, maar die kinderen zijn zo statisch, die staan maar wat sloom cool te zijn. Op de basisschool heb je in de bovenbouw al van die echte pubers met hun stoerheid en dat contrast met de kinderen uit de lagere groepen heb ik gebruikt.''

De serie had volgens haar ook in een bedrijfskantine kunnen spelen. ,,Daar heersen dezelfde gevoelens als in de kindertijd. Jaloezie is nog steeds groot. Als je ouder bent weet je het te beheersen, maar het zit er wel. Het zijn je geheime gedachten. Die zitten in mijn hoofd en net als vroeger kan ik nog jaloers en boos zijn. Ik geloof echt dat volwassenen dezelfde gevoelens hebben, misschien ga ik dat nog wel eens filmen. Maar eerst die speelfilm.''

Geheimen van het schoolplein, 's zondags, Ned.3, ca. 10.30 en ca. 18.20 uur.