Nieuwe blik op Israël en de Palestijnen

Sinds een half jaar heeft NRC Handelsblad een nieuwe correspondent in Tel Aviv en dat is te merken. De lezer krijgt het slepende conflict tussen Israël en de Palestijnen te zien door andere ogen.

Medio 2003 nam Salomon Bouman afscheid van de krant na een correspondentschap in Israël van 36 jaar. Met zijn journalistieke hart en zijn joodse ziel was hij verknocht geraakt aan het land en in zijn afscheidsstuk op 7 juni 2003 keek hij weemoedig terug. Veel idealen van de jonge staat Israël waren vervlogen en zo lang de bezetting van de Palestijnse gebieden voortduurde, leek vrede ver weg. Hij had nog maar één wens: `Laat de zon opkomen'.

Tijdens zijn ongewoon lange correspondentschap had Bouman geleidelijk meer oog gekregen voor de Palestijnse kant van het conflict. Maar zijn eerste zorg leek toch de verscheurdheid binnen de Israëlische samenleving. Toen het conflict met de Palestijnen steeds hoger oplaaide stuurde de krant twee maal versterking. Eerst deed Caroline de Gruyter verslag vanuit Gaza-Stad, later correspondeerde Joris Luyendijk vanuit de standplaatsen Beiroet en Oost-Jeruzalem. Samen met Salomon Bouman zorgden zij zo voor evenwichtige verslaggeving.

Half september vorig jaar begon de krant met een schone lei. Oscar Garschagen, eerder journalist bij Trouw en de Volkskrant en – kortstondig – hoofdredacteur bij Vrij Nederland en het Algemeen Dagblad, vestigde zich in Tel Aviv met de opdracht om beide kanten van het conflict te verslaan. Hij had het voordeel dat hij het wereldtoneel aardig kende dankzij correspondentschappen voor de Volkskrant in Washington en Brussel. Terwijl zijn voorgangers Ivriet en/of Arabisch beheersten, is Garschagen nog druk doende zich deze talen eigen te maken. Voorlopig redt hij zich in Israël met Engels of soms Frans, in de Palestijnse gebieden maakt hij zoals veel buitenlandse journalisten gebruik van tolken/fixers (regelaars).

Was het vroeger zijn taak de mooie verklaringen van machthebbers in Amerika en Europa over het Midden-Oosten op te tekenen, nu verslaat Garschagen de rauwe werkelijkheid van exploderende bussen in Jeruzalem en liquidaties in Gaza.

Heeft NRC Handelsblad sinds oktober vorig jaar een andere visie op het conflict? Dat niet. De buitenlandredactie die vanuit Rotterdam de berichtgeving over het Midden-Oosten coördineert heeft een jarenlange ervaring en is niet van koers veranderd. En de hoofdredactionele commentaren dringen nog steeds aan op matiging aan beide zijden.

Maar toch is er iets veranderd. De reportages van Oscar Garschagen verraden een nieuw soort belangstelling voor de alledaagse werkelijkheid aan beide kanten van het in aanbouw zijnde hek tussen Israëliërs en Palestijnen.

Garschagens visie wijkt niet af van de in Nederland overheersende mening, dat de staat Israël een historisch feit is waarop niet valt af te dingen, maar dat de Palestijnen net als de Israëliërs recht op vrijheid en onafhankelijkheid hebben. Hij vindt zichzelf onpartijdig, maar vreest wel dat het harde optreden van de Israëlische regering tot verdere radicalisering van het Palestijnse verzet kan leiden.

De afgelopen zes maanden heeft Garschagen heen en weer gependeld tussen Tel Aviv en Gaza, tussen Jeruzalem en de Westbank. Hij meldt de reacties van premier Sharon op zelfmoordaanslagen door Palestijnen, maar schrijft ook over Israëlische dienstweigeraars die zich achteraf schamen voor de wreedheden van het leger. Hij maakt reportages over het leed van Palestijnen wier huizen worden platgewalst en moeders die hun kind verliezen, maar ook over de onderlinge verdeeldheid en anarchie op de Westbank.

Toen vorige week maandagmorgen Hamasleider Ahmed Yassin werd geliquideerd, was Garschagen samen met Conny Mus van RTL en Mustapha Oukbih van Radio 1 snel in Gaza – iets wat niet altijd even makkelijk is wegens de checkpoints aan de grens. Hij had het voordeel dat hij buitenlander was, want journalisten met de Israëlische nationaliteit werden niet toegelaten.

Dezelfde middag stonden de eerste reportages in de krant en de volgende dagen zouden er nog verschillende volgen.

Of de poorten van de hel werkelijk opengaan weet niemand, maar de boodschap uit Gaza was duidelijk: nieuwe liquidaties en annexaties zullen de haat alleen maar vergroten. De oorlog die al 900 Israëliërs en 3500 Palestijnen het leven kostte, gaat door.

Nu heel de wereld met terrorisme te maken heeft, is de context van de oorlog wel veranderd. De verleiding is groot de strijd in Afghanistan, de bezetting van Irak, de aanslag in Madrid en de zelfmoordacties in Israël onder één noemer te brengen. Maar dit conflict heeft een eigen geschiedenis en dynamiek. Dat bleek niet alleen uit de recente reportages van Garschagen, maar ook uit het portret dat buitenlandredacteur Carolien Roelants maakte van de geliquideerde sjeik Ahmed Yassin: hoeveel terreur deze ook toepaste, ,,een Bin Laden was hij niet''. Hij streed `concreet' voor de bevrijding van zijn eigen volk.

Correspondenten komen en gaan. Met die wisseling van de wacht komt er soms ruimte voor een nieuw perspectief. Niet noodzakelijkerwijs beter, wel anders. Ook Garschagen weegt de historische ballast mee in zijn reportages, maar tegelijk kan hij met een zekere onbevangenheid om zich heen kijken. Kritisch jegens de Palestijnse leiders, maar zeker ook kritisch jegens de Israëlische regering. Dat laatste waarschijnlijk meer dan tot nu toe gebruikelijk was.

Al kan dat ook liggen aan de verharding van het conflict in de laatste maanden.

Piet Hagen, oud-hoofdredacteur van `De Journalist' blikt eens in de veertien dagen kritisch terug op de berichtgeving in NRC Handelsblad.