Meciars verleden geen thema meer

De Slowaken kiezen zaterdag een nieuwe president. Maar ze besluiten ook in een referendum of ze vervroegde parlementsverkiezingen willen. Het is een bommetje onder de regering-Dzurinda.

Geen debat, geen toespraken, geen modder, geen lijken. Zijn er zaterdag echt presidentsverkiezingen in Slowakije? ,,De verkiezingen zijn ongebruikelijk kalm'', zegt politiek analist Samuel Abrahám. ,,Ik verwachtte hardere campagnes. Daartoe was in ieder geval voldoende aanleiding.''

De koploper in de race, Eduard Kukan (62), nu nog minister van Buitenlandse Zaken, is decennia lang een trouwe dienaar van het communistische regime geweest, in het toenmalige Tsjechoslowakije. Hij wordt op de hielen gezeten door Vladimír Meciar (61), oud-premier en volgens velen een schurk, die het door zijn autoritaire regeerstijl in de jaren negentig voor elkaar kreeg dat Slowakije bijna het lidmaatschap van de Europese Unie misliep. En de derde belangrijke kandidaat, Slowakije's huidige president Rudolf Schuster (70), heeft met populistische methodes de verkiezingen naar z'n hand proberen te zetten.

Kukan, Meciar, noch Schuster is het vuur aan de schenen gelegd. Op tv was een paar dagen geleden een debat, de verkiezingen spelen zich verder af langs de weg, op grote billboards. Wie op Kukan stemt maakt `Een keus voor goed geluk'. Meciar appelleert op zijn posters aan licht-nationalistische gevoelens: hij houdt een brood vast waarin het Slowaakse staatsembleem is gebakken.

Kukan zegt dat hij nooit geheimzinnig over zijn verleden heeft gedaan. Hij is altijd een gewone communist geweest, geen hoge functionaris. Terugkijkend heeft hij spijt van z'n lidmaatschap. Abrahám geeft hem het voordeel van de twijfel. ,,Deze man is al tien jaar een nette politicus, op het saaie af.'' Maar Meciar? ,,Het geheugenverlies is ongelooflijk.''

Onder het premierschap van Meciar was intimidatie van opponenten heel gewoon. De ex-bokser zou zelfs achter de ontvoering, door zijn geheime dienst, van de zoon van de toenmalige president – de voorganger van Schuster, indertijd een geduchte rivaal van Meciar – zitten. Ondoorzichtige partijfinanciering en privatiseringen kwamen hem op kritiek uit Brussel te staan. In 1998 werd Meciar door de kiezer afgestraft. Na een grote ommezwaai is hij tegenwoordig pro-Europees en pro-NAVO.

Ook de huidige president Schuster heeft alles voor de kiezer over. Zozeer zelfs, dat hij het ambt van president heeft besmeurd, zegt Abrahám. Zaterdag kiezen de Slowaken niet alleen een nieuwe president, maar spreken ze zich in een referendum ook uit over vervroegde parlementsverkiezingen. Dat referendum, een bom onder de centrumrechtse regering van Mikuláš Dzurinda, is voor een belangrijk deel het werk geweest van de sociaal-democraat Schuster.

Het economisch liberale beleid van premier Dzurinda wordt internationaal alom geprezen: Slowakije heeft een flexibele arbeidswetgeving en heeft door de invoering van een flat tax, een voor iedereen geldend belastingtarief van 19 procent, een eenvoudig en aantrekkelijk belastingstelsel. Maar het beleid zorgt ook voor grote sociale onrust. Roma (zigeuners) gingen onlangs massaal de straat op toen een extreme verlaging van uitkeringen werd doorgevoerd. En eerder dit jaar verzamelden vakbonden genoeg handtekeningen om een referendum over vervroegde verkiezingen te mogen aanvragen.

Het was Schuster die in februari het groene licht gaf voor het referendum. De sociale bewogenheid van de president, ook jegens de Roma, dient volgens Abrahám geen ander doel dan het winnen van stemmen. Slowakije's belangrijkste krant, Sme, verweet Schuster gisteren ,,valse argumenten'' te hanteren.

Schusters strategie werkt vooralsnog niet: volgens de laatste peilingen krijgt hij minder dan 11 procent van de stemmen. Maar zijn bom onder de regering tikt door: ongeveer 81 procent van de Slowaken zegt vóór vervroegde verkiezingen te zijn. Overigens is het referendum niet bindend. Het parlement, waar Dzurinda nog net voldoende steun heeft, kan het naast zich neerleggen. Maar een zeer negatieve uitslag zou zijn al niet bijster sterke regering verder verzwakken.

Meciars strategie is ondertussen wel succesvol. Zijn beruchte verleden was in de campagne geen thema. Hij lag zelfs een tijdlang voorop in de peilingen, hetgeen alleen in het buitenland bezorgde blikken opleverde. ,,Schandalig'', schreef The Economist vorige week. Overigens loopt Kukan nu weer voorop. Volgens een laatste peiling kan hij rekenen op bijna 28 procent van de stemmen, tegen 24 procent voor Meciar.

Als geen van de in totaal elf kandidaten een absolute meerderheid haalt, volgt op 17 april een tweede ronde, waarschijnlijk tussen Kukan en Meciar. Naar verwachting zal een grote meerderheid zich dan alsnog achter Kukan scharen. Althans, als iedereen komt opdagen voor de tweede ronde. ,,De kiezers kunnen gaan denken dat het een gelopen race is en dat Kukan toch wel zal winnen.'', zegt Abrahám. En dan kan Meciar nog onverwacht uit de hoek komen. ,,Dat is het enige grote gevaar van deze verkiezingen.''