Koolhaas als propaganda

`Geen geld, geen details' is een van de vele befaamde one-liners van Nederlands beroemdste architect, Rem Koolhaas. Hij dateert uit de tijd dat de Kunsthal in Rotterdam en andere vroege gebouwen van Koolhaas nog werden bekritiseerd om hun slordige details en andere armetierigheden. Maar dit is lang geleden. Tegenwoordig kan het geld niet op. Het bureau van Koolhaas werkt nu aan het nieuwe hoofdkwartier van de Chinese staatstelevisie in Peking, dat ongeveer 500 miljoen euro gaat kosten. En deze week liet de minister van Buitenlandse Zaken Bot aan de Tweede Kamer weten dat de door Koolhaas ontworpen nieuwe Nederlandse ambassade in Berlijn niet de geraamde 34 miljoen euro had gekost, maar 57 miljoen. Het LPF-Kamerlid Herben had hier vragen over gesteld.

In een tijd waarin de grootste bezuinigingen op de rijksoverheidsuitgaven na de Tweede Wereldoorlog worden doorgevoerd, is een kostenoverschrijding van 23 miljoen euro oftewel 70 procent uiterst pijnlijk. Dat Rem Koolhaas iets bijzonders van de ambassade wilde maken, valt hem niet te verwijten. De schuld van de overschrijdingen ligt natuurlijk bij de opdrachtgever, het ministerie van Buitenlandse Zaken. Normaal gesproken wordt een architect bij dreigende kostenoverschrijdingen door een harde bouwmanager tot de orde geroepen en gedwongen tot bezuinigingen of vereenvoudigingen in het ontwerp. In het ergste geval wordt een architect van het ontwerp gehaald. Maar uit het antwoord van minister Bot blijkt dat het ministerie van Buitenlandse Zaken Koolhaas helemaal niet heeft willen beteugelen. Duitsland is Nederlands grootste buurland, zei Bot, en dus was het belangrijk dat de Nederlandse ambassade een buitengewoon gebouw werd. Koolhaas' ambassade is goede reclame voor Nederland en dat mag wat kosten, zo was Bots verweer.

Bots antwoord was nog om een andere reden interessant. Toen Koolhaas' hoofdkwartier van de Chinese staatstelevisie onlangs werd bekritiseerd omdat hij hiermee het hart van een repressief, dictatoriaal regime bouwde, verdedigden sommigen, zoals de directeur van het Nederlands Architectuurinstituut Aaron Betsky, Koolhaas met de bewering dat dit ontwerp de Chinese staat zou gaan veranderen. Bots antwoord laat zien dat dit een illusie is. Bot liet in de Tweede Kamer onverbloemd horen dat architectuur voor de Nederlandse staat een propagandamiddel is. Er is geen reden om aan te nemen dat de Chinese machthebbers inzake architectuur anders denken dan Bot: ongetwijfeld zullen zij Koolhaas' hoofdkwartier voor de staatstelevisie in Peking in de eerste plaats beschouwen als uitstekende propaganda voor het huidige China.