Grotere NAVO pro-Amerikaanser

Met zeven nieuwkomers bestaat de NAVO nu voor veertig procent uit ex-communistische landen.

De uitgedijde NAVO met nog zeven leden erbij bezorgt sommige NAVO-ambassadeurs logistieke problemen. Zij kunnen niet meer op dinsdag de vaste brainstormlunch voor hun collega's organiseren: rond de eettafel in hun residentie is geen ruimte voor 26 ambassadeurs en een secretaris-generaal met plaatsvervanger. En uitwijken naar de mindere keuken en dito ambiance op het NAVO-hoofdkwartier is geen pretje. ,,Het worden mooie tijden voor onroerendgoedhandelaren'', lacht een diplomaat.

Het is een van de luchtige details rond de toetreding van Bulgarije, Roemenië, Slovenië, Slowakije, Estland, Letland en Litouwen, die de NAVO deze week in feeststemming brengt. Maandag werden ze formeel lid in Washington. Vanochtend hees de NAVO officieel hun vlaggen en speelde een militaire band hun volksliederen tijdens een ceremonie op het NAVO-hoofdkwartier in Brussel.

Er klonken veel verwijzingen naar de geschiedenis in een daaropvolgende ceremoniële zitting van de Noord-Atlantische Raad, met de NAVO-ministers van Buitenlandse Zaken. De NAVO bestaat nu voor 40 procent uit voormalige communistische staten. NAVO-chef De Hoop Scheffer zei dat hun toetreding bewijst dat ,,vrijheid niet te onderdrukken is''.

De Bulgaarse minister Passi, die met betraand gezicht het hijsen van de Bulgaarse vlag had aanschouwd, onderstreepte dat zijn land uit is op ,,sterke transatlantische banden'' en ,,verdere Europese integratie''. Zijn Estse collega Ojuland sprak van ,,een van de belangrijkste dagen in de historie van mijn land'', ,,nu we lid zijn van de succesvolste alliantie in de geschiedenis''. De andere nieuwkomers deelden in de vreugde.

Wat betekent de uitbreiding? De Litouwse premier Brazauskas gewaagt van ,,een beslissende stap op weg naar de vorming van een Europa dat één en vrij is''. De Slowaakse premier Dzurinda voorziet voor Europa ,,een betere kans voor zijn democratische krachten om te strijden tegen terrorisme''. En hoge westerse NAVO-diplomaten spreken van een ,,dubbel proces van integratie'' en een ,,positieve olievlek''. ,,De nieuwe leden bekeren zich tot het westerse waardensysteem, zoals voor democratie en mensenrechten. Zij raken ingesloten in onze veiligheidsgemeenschap en delen onze veiligheidsstrategie. Het westen is de norm'', zegt een hoge NAVO-diplomaat. ,,Tegelijkertijd breidt de NAVO naar het oosten een zone van stabiliteit en veiligheid uit, waarin ook lastige landen zitten als Roemenië, door zijn corruptie, economische positie en staatsstructuur. Die stabiliteit en integratie is ook ons eigenbelang.''

De verwachting bij de NAVO is dat de uitbreiding de positie van supermacht Amerika in de alliantie zal versterken, zeker voor de korte termijn. ,,De transatlantische band wordt sterker'', zegt een adviseur van De Hoop Scheffer. De nieuwe leden staan een ,,pro-Amerikaanse lijn'' voor en steunen de VS actief in hun strijd tegen het terrorisme en de missies in Afghanistan en Irak. Daarmee wordt de hele NAVO pro-Amerikaanser.

[vervolg Navo: pagina 5]

`NAVO wordt geen praatclub'

NAVO

[Vervolg van pagina 1] Niet voor niets noemde Amerika's minister van Defensie Rumsfeld de nieuwe leden vorig jaar `Nieuw Europa', als tegenwicht voor `Oud Europa' met Frankrijk en Duitsland.

,,De NAVO wordt Amerikaanser'', zegt een NAVO-ambassadeur. ,,De nieuwe landen vragen zich in discussies af: hoe beïnvloedt dit besluit mijn relatie met de Verenigde Staten? Ze kijken naar de VS, en niet naar Frankrijk. In het begin verwacht ik een shift ten voordele van de Amerikanen. Maar niemand weet of de nieuwe landen als ze straks tien jaar meezingen in het Europese concert, een mentale herschikking ondergaan.'' Volgens diplomaten zal de pro-Amerikaanse houding van de nieuwkomers ook afhangen van de machtsverhoudingen in Europa, verwijzend naar het recente regeringsonheil in Spanje en Polen, tot voor kort hechte steunpilaren van de Amerikanen in Irak.

De NAVO-uitbreiding past in de eigen strategische ambities van de VS, die toch al op zoek zijn naar `steunpunten met toegevoegde waarde' zoals kleine en flexibele bases in de strijd tegen terrorisme en massavernietigingswapens. Nu de NAVO opschuift naar het Midden-Oosten, de Kaukasus en Centraal-Azië, komen én de NAVO én de VS automatisch dichter bij de potentiële broedplaatsen voor deze `nieuwe dreigingen'. ,,Dit komt de VS het beste uit, want Europa doet niet aan planning voor de Kaukasus. De VS denken nu eenmaal minder introvert-regionaal dan Europa. De Amerikanen beschikken al over bases in Bulgarije'', zegt een NAVO-diplomaat.

NAVO-chef De Hoop Scheffer zei onlangs dat nieuwe of zittende NAVO-leden allemaal gelijk zijn en dat er geen A- of B-leden zijn, maar binnenskamers krijgt die beleefde opmerking geen steun. Hoge diplomaten zeggen: natuurlijk is er een A-categorie met daarin stijf bovenaan de VS, politiek en militair, en ver daarna Groot-Brittannië, Frankrijk en Duitsland. De rest zit in de B-categorie en daarin komen ook de nieuwe leden. Of een groeiende B-categorie betekent dat de A-categorie machtiger wordt, ,,hangt ervan of de grote landen het eens kunnen worden'', zeggen NAVO-diplomaten.

Zij onderstrepen dat de nieuwe leden met verschillende motieven toetreden. De drie Baltische landen, Estland, Letland en Litouwen, vroeger deel van de Sovjet-Unie, zoeken als fragiele democratieën hun heil bij de NAVO wegens de nabijheid van Rusland en de aloude gemeenschappelijke zelfverdediging die de alliantie biedt via artikel 5. Slovenië kijkt meer naar de economische voordelen die aansluiting bij het Westen oplevert, Slowakije, waar het NAVO-lidmaatschap omstreden was, meer naar hulp en handel via de EU, het pro-Amerikaanse Roemenië naar zijn prestige en status als land en Bulgarije naar de instabiliteit dichtbij op de Balkan. Aldus een NAVO-diplomaat die de toetredingscampagnes van de nieuwe leden heeft gevolgd.

Bij de NAVO erkennen diplomaten dat sommige landen, zoals Amerikaanse steunpilaren als Roemenië en Bulgarije, misschien te snel toetreden, omdat ze ,,er wegens hun interne stabiliteit nog niet klaar voor zijn''. Maar de hoop is dat de toetreding hen juist ,,stimuleert om orde op zaken te stellen'' en hun systeem uit de Koude Oorlog te hervormen. De nieuwkomers geven de NAVO een grotere ,,veiligheidsreikwijdte'' over Europa, maar geen grote militaire bijdrage. ,,De NAVO krijgt een grotere politieke impact. Maar militair maakt de toetreding niet zoveel uit'', zegt een NAVO-diplomaat.

,,Verscheidene landen zoals Roemenië, Bulgarije en Slowakije zullen, als ze integreren en trainingen volgen, hun nuttige bijdrage leveren, zoals ze nu al doen in de Balkan en Afghanistan. En dan zal ook hun vermogen toenemen'', zegt een militaire NAVO-adviseur. De militaire inzet van de nieuwe leden moet vooral komen van ,,niche-bijdragen'', specialiteiten zoals de bergtroepen van Roemenië. ,,Dat heeft als voordeel dat je een specialisme kunt kiezen'', zegt de militaire adviseur.

Onzeker blijft dat niemand exact kan voorspellen hoe de nog relatief onervaren regeringen van deze nog jonge democratieën zullen opereren in de NAVO. Zolang hun basale visie op hun buitenlands- en veiligheidsbeleid niet verandert, voorziet niemand een probleem. ,,Maar hoe gaan ze hervormen, wat gaan ze bijdragen, hoe snel zullen ze Engels leren en integreren?'', zegt een NAVO-diplomaat. ,,Polen, Tsjechië en Hongarije hadden ook jaren nodig om assertief te worden.'' Hij wijst erop dat de NAVO nog niet zo lang geleden ,,zware druk'' moest uitoefenen om uit de omgeving van de Bulgaarse premier ,,een hoge corrupte inlichtingenadviseur met banden met de Russische geheime dienst'' verwijderd te krijgen.

Een NAVO-veteraandiplomaat vraagt zich af of de nieuwe leden kunnen voldoen aan de grotere eisen die het lidmaatschap tegenwoordig stelt: ,,Tijdens de Koude Oorlog was het NAVO-lidmaatschap een soort strategische vakantie. Nu is het een paspoort dat veel inbreng vraagt. Wie weet hoeveel moeite de NAVO onlangs heeft gehad om vier helikopters voor Kabul en zes functionarissen voor het vliegveld daar te krijgen, weet hoe groot de problemen zijn. Er is een toenemend probleem om de politieke consensus over het doel van de NAVO vertaald te krijgen in politieke en financiële consensus over het vermogen van de NAVO.''

Onder diplomaten bestaat weinig angst dat de consensusbesluitvorming moeilijker zal worden of dat de NAVO een oeverloze praatclub zal worden, nu één lidstaat al de eenheid met 25 andere landen kan doorkruisen. ,,De essentie is dat we met zijn allen in een belangengemeenschap zitten, die geleid wordt door een hegemonist: de VS'', zegt een hoge NAVO-diplomaat. ,,Er is dus altijd een land, dat het initiatief neemt en dat komt de organisatie ten goede.''

Angst dat de NAVO aan betekenis verliest, bestaat er intern evenmin. ,,We zijn de enige crisisinterventieorganisatie die actief is in de Balkan en Afghanistan. Wij houden al zeven jaar in Bosnië en al vijf jaar in Kosovo een vredesoperatie vol'', zegt een NAVO-ambassadeur. ,,Naast de VS is de NAVO de enige die zoiets kan.''

HOOFDARTIKEL pagina 9