Pacificeer het Waddendebat

Als er nu niet naar de Adviesgroep Waddenzeebeleid wordt geluisterd, zal een rechter de overheid toch dwingen gaswinning toe te staan, menen Marianne van Hall en Harry Oosterman.

Het vandaag gepubliceerde rapport van de Adviesgroep Waddenzeebeleid bevat aanbevelingen die voor het Noorden verregaande consequenties kunnen hebben. Als het advies door kabinet en Tweede Kamer wordt overgenomen, dan zal de situatie in en rond de Waddenzee, economie en natuur, drastisch verbeteren. De Adviesgroep, bestaande uit voormalige commissarissen van de koningin voor Drente, Wim Meijer (PvdA), en Friesland, Loek Hermans (VVD) en oud-CDA-voorzitter Tineke Lodders, werd door het kabinet ingesteld om, in de woorden van Roel Cazemier, voorzitter van de Raad voor de Wadden, `de conflicten van het Wad te pacificeren' en met name een doorbraak te formuleren over de schelpdiervisserij en de gaswinning. De Adviesgroep heeft zich laten bijstaan door een groep wetenschappers, en alle betrokkenen gehoord. De laatste jaren zijn nieuwe studies verschenen en geëvalueerd en er is uitvoerig overleg gevoerd.

De conclusies zijn dat de schelpdiervisserij aan banden moet, niet door een prompt verbod, doch door het formuleren van nieuwe grenswaarden. De sector wordt aan steeds nauwere natuurgrenzen gebonden, en als men daar niet aan kan voldoen is het einde verhaal. Men krijgt zeven jaar voor aanpassing aan het nieuwe regime.

Ook de gaswinning wordt verplicht tot opereren binnen nauwe ecologische grenzen. In alle gevallen geldt dat er alleen geproduceerd kan worden onder controle van een in te stellen monitoringcommissie. Maar de Adviesgroep stelt dat er geen ecologische gronden zijn om gaswinning te verbieden. De bodemdaling is zo te limiteren dat deze autonoom wordt hersteld door de natuurlijke aanslibbing. Op Ameland, waar sinds 1986 gas wordt geproduceerd, is in 1999 lokaal een maximale daling van de Waddenzeebodem van 22 centimeter gemeten. Behalve dat de aanslibbing deze bodemdaling opvangt, treedt er in de kwelders een voorspeld maar toch fraai effect op, namelijk een verrijking van de natuur met een grotere plantenvariëteit en meer vogelsoorten.

Dat de schelpdiersector wel schade veroorzaakt wordt steeds duidelijker. Maar Meijer c.s. willen niet overgaan tot een verbod, onder andere vanwege het risico van schadeclaims of uitkoopsommen. Zoals Loek Hermans dat zegt: `Iedere toegezegde schadeclaim betekent een nieuwe kwelder minder.' Milieuorganisaties en politieke partijen zijn beperkt positief, maar ook zeer verdeeld over het advies. Men heeft vele jaren de achterban verteld dat het winnen van Waddengas een soort uitverkoop van de natuur betekent, en bijgevolg verwacht die achterban in dat geloof bevestigd te worden. Boortorens zullen nooit meer op het Wad verschijnen; toch riepen enkele maatschappelijke organisaties tot voor kort nog altijd op tot strijd tegen deze boortorens. Al tien jaar eist men nieuw onderzoek, omdat het oude onvolledig zou zijn. Dat nieuwe onderzoek is er, maar hoewel alles al bekend is, schijnt er toch steeds weer wat anders op tafel te moeten komen. Volgens de Adviesgroep is dat niet mogelijk, tenzij men met de hand aan de kraan daadwerkelijk dat aardgas gaat produceren. In de jaren die volgen zullen we dan pas weer nieuwe gegevens kunnen verzamelen. Achterover leunen en niks doen levert niets op.

Niet alleen deze maatschappelijke organisaties, maar ook Noordelijke politici en bestuurders buitelen over elkaar heen in hun ijver om hun achterban te sussen met de verzekering dat ook zij zich sterk zullen maken tegen gaswinning. De symbolische waarde daarvan is groter dan de wetenschappelijke waarheid, zo lijkt het wel.

Het ware te wensen dat alle betrokkenen zich goed realiseren waarop hun verzet is gebaseerd en wat de gevolgen kunnen zijn als deze nieuwe benadering van de Adviesgroep weer wordt afgewezen. Laat de politiek ook in de toekomst voor zes tot negen miljard euro aan aardgas onder de Waddenzee zitten? Het antwoord is nee: op een dag wordt zo'n energie- en geldbron gewoon geëxploiteerd. De vraag is dan onder welke voorwaarden. De Adviesgroep heeft deze voorwaarden geformuleerd, de wetenschap heeft het groene licht gegeven en de gassector heeft de condities geaccepteerd. Het Noorden krijgt er veel voor terug. Bij afwijzing ontstaat er een grimmiger beeld: welke redenen zou bijvoorbeeld het bedrijfsleven nog hebben om in het Noorden te investeren als het bestuur in onze regio niet bereid is om zijn nek uit te steken? De gassector heeft zich niet vrijwillig in Groningen en Assen gevestigd, maar op basis van een akkoord. Een rationele, bestuurlijk sterke omgeving is het minste wat men daar mag verwachten. Laat het Noorden dit nieuwe advies vallen, dan kan de gassector dat opvatten als een breuk met het aloude akkoord. De NAM heeft zich nooit uitgelaten over schadeclaims, maar kan die juist op grond van het advies van Meijer c.s. wel overwegen. Er zijn veel respectabele wetenschappers in Nederland die zullen verklaren dat gaswinning ecologisch onschuldig is. Behalve dat de Staat dan een vermogen verliest aan schadeclaims, kan het Noorden ook de nu te onderhandelen nieuwe investeringsgelden vergeten.

Wij verwachten niet dat de landelijke politiek een volgende poging zal doen om het Waddendebat te pacificeren en de nu zo strijdende partijen alsnog tot consensus te krijgen. We moeten ons dan opmaken voor een langjarig moeizaam vervolg, waarbij ook de schelpdiervisserij blijvend onzeker moet opereren in een zich immer repeterend circus van vergunningen en bezwaarschriften, waarbij de Waddenzee de verliezende derde is.

Het maatschappelijk middenveld heeft aan Meijer c.s. gezegd dit scenario als chantage te beschouwen, maar dat is een te eenvoudige conclusie. In het bedrijfsleven gelden de regels van de investeringen, planning en organisatie, en bestuurlijke instabiliteit maakt dat onmogelijk. De gasinfrastructuur werd ooit voor 300 miljoen euro aangelegd; deze veroudert snel, en als er geen zicht is op productie wordt deze op een dag onrendabel voor onderhoud of herstel. Het zal jaren duren vóór men opnieuw begint, maar dat dat ooit gebeurt is wel zeker, omdat aardgas kostbaar en relatief schoon is.

Als nu het advies van de Adviesgroep niet wordt opgepakt, zal een rechter de overheid op een dag toch dwingen gaswinning toe te staan. Op diezelfde dag staat het bestuurlijke Noorden definitief met lege handen. Politiek en bestuurlijk onvermogen hebben de Waddenzee en ons al te veel gekost. We zullen deze kans moeten grijpen.

Marianne van Hall en Harry Oosterman zijn Statenlid van de Provincie Friesland voor het CDA en schrijven dit artikel op persoonlijke titel.