`Multiculturele samenleving is een grote vooruitgang'

Morgen is de officiële presentatie van de PvdA-visie op de integratie. Een vraaggespek met commissievoorzitter Patijn. ,,Ik heb me verbaasd over de mate waarin men vertrouwt op verboden.''

Als hij tijdig had vernomen dat de stad Den Haag het woord `allochtoon' in de ban heeft gedaan, had Schelto Patijn het overgenomen in het PvdA-rapport over de integratie van immigranten. ,,Allochtoon, autochtoon, die woorden zeggen toch niks'', meent de oud-burgemeester van Amsterdam. ,,Wij stellen voor dat iedereen die hier geboren is, ook gewoon Nederlander is.''

Als voorzitter van een partijcommissie stond Patijn voor de binnen de PvdA gevoelige taak nieuwe eisen te stellen aan immigratie en immigranten. Kamerlid Adri Duivesteijn beklaagde zich onlangs dat de PvdA geen tegenwicht biedt aan het gebrek aan respect voor allochtonen in het parlement. Patijn: ,,Ik heb hem meteen opgebeld en gezegd: Adri, dit rapport voldoet aan wat jij wil.'' Zijn commissie wil de immigratie beperken door toepassing van het greencard-model dat partijleider Wouter Bos vorig jaar schetste: immigranten moeten de toegang tot de verzorgingsstaat zelf verdienen. Ook huwelijksmigranten bouwen pas rechten op als ze inburgeren. Door die voorwaarde hoeven geen inkomenseisen meer gesteld te worden aan hun partner, vindt de PvdA. ,,We hebben de vrijblijvendheid ver achter ons gelaten. Ook oudkomers moeten inburgeren, als ze zich beschikbaar moeten houden voor de arbeidsmarkt of kinderen hebben.''

Denkt u dat dit rapport in de PvdA nog controversieel is?

,,Sommigen zullen boos zijn, bijvoorbeeld omdat we geld uit ontwikkelingssamenwerking willen halen voor de vrijwillige terugkeer van asielzoekers die niet zijn geaccepteerd. Anderen zullen het streng vinden, of juist niet streng genoeg. Het gaat om de emancipatie van burgers die in een achterstandspositie verkeren. De sociaal-democratie is altijd een emancipatiebeweging geweest, en dit gaat over de emancipatie van de nieuwe burgers.''

Is dat behalve een sociaal-economische ook een culturele kwestie?

,,Integratie is meer dan alleen de taal leren en werk en een huis hebben. Het gaat ook om, bijvoorbeeld, meedoen op de voetbalclub en als leesmoeder op school. Ook in de kerk en de moskee. Ik houd niet van abstracte discussies over wat culturele emancipatie is. Het gaat om meedoen met de dingen die maken dat je je thuis voelt, zoals het schoonmaken van de portiek met de buren. Nederland heeft 1,5 miljoen vrijwilligers, daarvan zijn er veel te weinig migranten.''

Is de opkomst van de islam een probleem voor de culturele emancipatie?

,,Wat zich in kerken afspeelt, is de eigen verantwoordelijkheid van de gelovigen. Als er duizend moslims waren geweest in twee moskeeën had er geen haan naar gekraaid. Kerkenbouw in 2004 is moskeeënbouw. En we hebben 11 september gehad, de criminele Marokkaanse jongeren. Die dingen maken dat het idee bestaat dat er iets vreselijks aan de hand is. Wij blijven heel principieel. De grens wordt bereikt als binnen moskeeën lieden oproepen tot de gewapende strijd. Dan moet de strafrechter optreden. Je kunt geen gebouw voor het gerecht slepen.''

Je kunt een moskee wel sluiten.

,,Ik zou zeggen: neem een andere imam. Dat lijkt me veel handiger. Bovendien: wie verhindert om de volgende dag in een garage opnieuw te beginnen? Ik heb me verbaasd over de mate waarin men vertrouwt op verboden, bijvoorbeeld bij de VVD. Regels om mensen te dwingen over een drempel heen te stappen, dat werkt niet. Je moet als sociaal-democraat altijd werken langs de weg van de overtuiging. Wij houden niet van flauwekul, van dingen stellen omdat het lekker ligt en dan vervolgens niets te doen. We schrijven ook niet alleen maar een rapport over niet-westerse immigranten, zoals de VVD, maar voor iedereen die hier komt. Gelukkig is er nu een kentering in het debat, het gaat niet meer alleen over wij-zij. Of het nu Dittrich (D66) is die zegt: ik schrik van de toon, of hoe-heet-die-columnist (Paul Cliteur, red) die zich terugtrekt. Maar daaraan heb je niets, als je niet vervolgens komt met concrete oplossingen. Het CDA heeft geen één wettelijke maatregel voorgesteld om gemeenten te dwingen tot sociale woningbouw. Wij geven aan dat het een probleem is van dertig gemeenten, en zijn expliciet in de vrij strikte maatregelen om het op te lossen.''

Waarom stelt u voor de eisen voor huwelijksmigratie te versoepelen?

,,We hebben daar eindeloos over zitten dubben. Eerst dachten we: ze moeten Nederlands lezen. Toen dachten we: dat vooronderstelt lezen en schrijven. Maar het leren van de Nederlandse taal in 160 landen, daar komt niets van terecht. Toen hebben we gezegd: alfabeterising in eigen taal. Want, zei onze oud-staatssecretaris Onderwijs Adelmund: om Nederlands te leren, is het toch ontzettend belangrijk dat je in elk geval kunt lezen en schrijven. We zeggen tegen die mensen: doe dat nou, want dat heeft consequenties voor wat voor regime van voorzieningen er in Nederland op jou van toepassing is.''

Waarom vermijdt u discussie over artikel 23 van de grondwet, over de onderwijsvrijheid?

,,Wij hebben geen alternatief gevonden voor het gewoon laten bestaan van zelfstandige islamitische scholen naar gereformeerde, katholieke, openbare, vrije scholen. Dan zegt u weer: maar dan zitten allemaal hoofddoekjes op een rijtje. Ja, maar het heeft toch geen zin dat te verbieden? De school is toch niet het genootschap voor inburgering? Wij vinden het goed dat op school wordt gesproken over criminaliteit en de positie van de vrouw. Je kunt altijd nog inburgeringslessen verplichtstellen. Maar dan wel op alle scholen.''

Wat zou u in een inburgeringsboekje voor immigranten zetten?

,,Om een voorbeeld te noemen: in de zeventiende eeuw werden in Amsterdam al meer huwelijken gesloten tussen Amsterdammers en buitenlanders dan tussen Amsterdammers onderling. Onze geschiedenis is doordrenkt van immigranten. Maar die zijn ook altijd gevraagd te integreren. Hugenoten, Portugese joden, askenasische joden uit Duitsland en Polen, Descartes, Spinoza, handwerkslieden uit Antwerpen: ze zijn Nederlander geworden met de Nederlanders. We vinden dat u dat moet doen. Dat u zich niet afsluit. Je hoeft niet te weten wat de gereformeerde gemeente is, maar wel dat er een grote mate van kerkelijke vrijheid is. Je moet weten wat de shoah is, dat hier voor de oorlog 130.000 joden woonden, en nu nog 30.000.''

Vindt u de multiculturele samenleving een vooruitgang ten opzichte van de nationale culturen?

,,Ja, ik vind het een grote vooruitgang. Er is geen muur om Nederland. Er is het ene multiculturele festival na het andere. En iedereen vindt het doodnormaal. Lees de kranten, zie de toneelstukken, de voetbalelftallen, de acteurs, Shouf Shouf Habibi, al die fantastische dingen die we meemaken, de schrijvers, de dichters. We hebben geen optimistisch stuk geschreven, we denken niet dat het vanzelf wel goed komt. Maar ben ik een internationalist? Ja, dat ben ik. Maar dat is Bos en in wezen Van Aartsen (VVD) ook. Dat zijn ze allemaal.''