Indringende Matthäus nadert perfectie

Het passie-seizoen in kerken en concertzalen wordt dit jaar vanuit de bioscopen overheerst door de film The Passion of the Christ van Mel Gibson. Maar de traditionele uitvoeringen van de Matthäus Passion door de Nederlandse Bachvereniging, gisteravond begonnen in de Haarlemse St. Bavo, bieden dit jaar in hun soort ook visueel opmerkelijke zaken. Dirigent Jos van Veldhoven laat de concertmeesters Johannes Leertouwer en Kati Debretzeni hun solistische begeleidingen van Erbarme dich en Gebt mir meinen Jesum wieder staande spelen. En de vocale solisten lopen tussen recitatieven en aria's nog al eens naar de andere kant van het podium.

Maar nog opvallender is dat Mieneke van der Velden met haar gamba naar voren komt voor de begeleiding van de aria Komm süsses Kreuz. De bas Stephen MacLeod sleept daartoe een stoel en een lessenaar aan en zet die na afloop ook weer netjes weg. Zijn zorgzame dienstbaarheid lijkt het complement van de voetwassing aan het begin van de Matthäus Passion. En de prominente aandacht voor deze pregnante begeleiding lijkt compensatie voor de aria Geduld, waarin de wringende gambaklanken wat wegvielen tussen orgel en klavecimbel.

Jos van Veldhoven, al vele jaren de uitzonderlijk succesvolle artistiek leider van de Nederlandse Bachvereniging die voor de variatie de Matthäus nogal eens aan gastdirigenten overlaat, staat dit jaar weer zelf voor zijn koren, orkesten en solisten. Deze uitvoering nadert in veel opzichten zelfs perfectie. Het geheel is indrukwekkend en dramatisch indringend, dankzij de verregaande detaillering. Koralen maar ook veel orkestpartijen hebben telkens een andere sfeer en uitdrukking, de variërende tempi zijn fraai en natuurlijk gekozen, helderheid en balans heersen in de grote koren. Ook de theorbe, vorig jaar bij Marcus Creed nauwelijks waarneembaar, is nu prachtig te horen.

Van Veldhovens Matthäus kent rust en stilte, de muziek mag vaak theatraal lang uitklinken in de ruime Bavo-akoestiek. Maar her en der gaat Van Veldhoven ook heftig dóór, komt hij tot felle contrasten en versnelt hij de actie, flitsend en soms schrikwekkend. De evangelist Gerd Türk is daarbij zijn grote steun: zeer betrokken, beeldend in de dissonanten, fenomenaal hoog en zangerig.

Henk Neven is een jonge Christus, soms scherp en streng, soms begripvol in zijn souvereine lijden. Tenor Charles Daniels en bas Stephan MacLeod zijn uitstekend, net als de countertenor Matthew White met zijn schrijnende timbre in Ach Golgatha! Absolute hoogtepunten zijn de aria's van Johannette Zomer, buitengewoon doorleefd en krachtig expressief, zoals in het aangrijpende Aus Liebe.

Concert: Matthäus Passion van J.S. Bach door de Ned. Bachvereniging o.l.v. Jos van Veldhoven. Gehoord: 31/3 St. Bavo Haarlem. Herh.: div. plaatsen t/m 10/4. Inl. 030 2513413, www.bachvereniging.nl