VS op de vingers getikt door Hof

Het Internationaal Gerechtshof sprak zich vanochtend in Den Haag uit in de zaak Mexico tegen de Verenigde Staten. De Verenigde Staten werden stevig op de vingers getikt.

Mexico heeft vanochtend van het Internationaal Gerechtshof in Den Haag grotendeels gelijk gekregen in een zaak die het vorig jaar tegen de Verenigde Staten had aangespannen.

De zaak draaide om de terdoodveroordeling van 52 Mexicanen. Mexico sprak zich niet uit tegen de straf die de Mexicanen hadden gekregen – het ging in alle gevallen om veroordelingen wegens moord en verkrachting – maar meende dat de gevangenen bij hun arrestatie gewezen had moeten worden op het recht op consulaire bijstand.

Het Hof gaf Mexico in 47 van de gevallen gelijk. ,,In elk van deze zaken is de plicht om hen te in te lichten over hun rechten overtreden'', zo zei de voorzitter van de vijftienkoppige rechtbank, de Chinese rechter Shi Jiuyong. Hij noemde het een schending van artikel 36 van de Weense conventie van 1936. Onder dit artikel zijn autoriteiten verplicht arrestanten te wijzen op hun recht op bijstand door hun eigen consulaat of ambassade.

Mexico zei niet te zijn ingelicht, ook niet toen een van de arrestanten tegen de politie zei geen Amerikaans staatsburger te zijn. In een aantal gevallen kwam Mexico volgens eigen zeggen pas achter de arrestatie van zijn burgers toen deze al waren veroordeeld tot de doodstraf. Als Mexico was ingelicht over de arrestatie van zijn staatsburgers, dan hadden de arrestanten onder meer financiële of andere hulp kunnen krijgen, zo meende de rechtbank vanochtend.

Rechter Shi Jiuyong gaf de Verenigde Staten gelijk met hun argument dat op basis van taal en uiterlijk lokale autoriteiten niet mogen concluderen of iemand wel of niet een Amerikaans staatsburger is. Maar hij wees een bomvolle rechtszaal erop dat in sommige Amerikaanse regio's arrestanten naast hun Miranda-rechten [onder meer het recht om te zwijgen en het recht op een advocaat, red.] ook gevraagd wordt naar hun nationaliteit.

Ook de aanspraken van de VS als zou het Internationaal Gerechtshof geen recht hebben zich met deze zaken te bemoeien, wees de rechtbank af. De VS meenden eveneens dat het Hof ,,geen hof van beroep voor strafzaken'' is en zich niet zou moeten bezighouden met het soevereine het Amerikaanse rechtssysteem. ,,Zelfs als consulaire bijstand niet is voorzien, verzekert het Amerikaanse rechtssysteem dat buitenlandse verdachten alle procedurele en essentiële rechten krijgen'', argumenteerde de vertegenwoordiger van de Amerikanen, William Taft, in december. Rechter Shi Jiuyong wees erop dat het hier niet om de revisie van strafzaken ging maar om de Weense conventie, die beide landen hadden ondertekend.

De Verenigde Staten moeten ,,voorzien in een betekenisvolle herziening van de veroordelingen en straffen'', zo concludeerde rechter Shi Jiuyong. Van drie van de terdoodveroordeelden staat vast dat zij noch dit jaar zouden worden geëxecuteerd. Het Internationaal Gerechtshof had daarom verzocht in afwachting van zijn uitspraak de uitvoering van de straffen op te schorten.

Toch bepaalde de staat Oklahoma dat de Mexicaan Osvaldo Torres Aguilera wordt geëxecuteerd op 18 mei. Het Hof zei dit ,,met grote ongerustheid'' te hebben aangezien. Het verwees vanochtend meerdere malen naar een soortgelijke zaak die in 2001 door Duitsland werd aangespannen. Toen stelde het Hof Duitsland in het gelijk. De Duitser Karl LaGrand was echter al geëxecuteerd voor Duitsland de zaak aanhangig maakte. Zijn broer werd tijdens het proces ter dood gebracht, een dag nadat het Hof bepaalde dat de uitvoering van de straf moest worden opgeschort in afwachting van een uitspraak.

Geen van beide partijen wilde na afloop van de zitting reageren. De Amerikaanse delegatie zei op de uitspraak te willen studeren. De Mexicanen zouden in de loop van de middag met een verklaring komen. Mexico zal waarschijnlijk eisen dat de doodvonnissen ongeldig worden verklaard.

De zaak zorgt al enige tijd voor frictie tussen de twee buurlanden. Mexico kent de doodstraf wel maar voert deze nooit uit omdat ,,deze niets oplost'', zoals president Fox in februari zei toen hij een staatsbezoek aan de Verenigde Staten afzegde nadat de Amerikanen een Mexicaans staatsburger hadden geëxecuteerd. Hij kondigde begin dit jaar aan de doodstraf te zullen afschaffen. Gisteren ontving de Mexicaanse senaat dit verzoek.

De uitspraak van het Internationaal Hof is bindend, en er is geen hoger beroep mogelijk. Het Hof heeft echter geen dwangmiddelen en de partijen kunnen het oordeel naast zich neerleggen.