Vragen over het verleden drijven exen weer samen

Het verleden is de grote boosdoener in de komedie Private Lives (1930) van de Britse toneelschrijver Noël Coward. Een pril stel neemt zijn intrek in een Frans hotel met balkon, uitzicht op zee, de belofte van geluk. De man is gescheiden. Zijn jongere minnares begint al na twee zinnen in zijn vroegere liefdesleven te graven. Hoe was zij? Ben ik mooier? Ze was vast slecht voor je? Enzovoort. Op het belendende balkon verschijnt net zo'n stel. Ditmaal is de vrouw gescheiden en rakelt de kersverse echtgenoot haar voorbije huwelijk op.

Dan gebeurt het onwaarschijnlijke: met elk een cocktail in de hand treffen de exen elkaar op het balkon, alleen. Hun ogen haken zich in elkaar vast, ze omhelzen elkaar en beiden tonen diepe spijt van de scheiding. Coward heeft zijn comedy of manners met mathematische precisie in elkaar gezet en regisseur Jeroen van den Berg heeft hem daarin met toewijding gevolgd. De ene vrouw is hoogblond, de ander donker; de ene man is jongensachtig slank, de ander omvangrijk. Beide stellen zullen hun eerste huwelijksnacht in dit hotel beleven, slechts gescheiden door een Frans hotelkamerwandje. Een onmogelijke situatie.

De vier spelers stuwen Private Lives op in een razend ritme. De twee exen raken op slag weer smoorverliefd op elkaar en vluchten naar Parijs. Daar vinden ze elkaar terug in openhartige gesprekken over de passie, en mislukking van eertijds. Maar de tragiek blijft voortdurend op de loer liggen, want Coward laat zien dat die twee telkens weer, ondanks hun eigen wil, het slechte in elkaar wakker maken. De demonen van het elkaar niet-begrijpen, van gefnuikt verlangen liggen onophoudelijk op de loer. Een komedie, jazeker, maar dan wel een als een mijnenveld.

De verwikkelingen zijn, naarmate het stuk vordert, op het idiote af. Wanneer het viertal elkaar uiteindelijk treft, wordt er fiks gescholden. De rode draad blijft de liefde tussen de ex-geliefden. Die is sterk en het scherpzinnige van Coward is dat de herinneringen aan vroeger juist zijn ontstaan door het vragenstellen door de nieuwe liefdes. Dat moet je dus niet doen; het lijkt wel een waarschuwing.

Spel en vormgeving zijn even simpel als doeltreffend. Witte gordijnen suggereren een zuidelijke entourage. Christiaan Montanus als Elyot Chase weet, in samenspel met zijn ex Amanda, prachtig uit te drukken dat een voorbije verhouding misschien nooit voorbij is. Trudi Klever als Amanda is ijzersterk in de uitbeelding van liefde als machtsstrijd; zij is op onaantastbare wijze iedereen de meerdere. Nartan Meerlo als Elyots nieuwe vrouw drukt zich vooral uit in elastische lichaamstaal: ze kan lopen als een verongelijkt kind, stuurs kijken en vreemde beenhoudingen tonen. Frans de Wit als Amanda's teleurgestelde minnaar is degene die op bijna aandoenlijke, eenvoudige manier echte liefde toont. Dit kwartet van acteurs maakt Private Lives niet alleen komisch, ook ontroerend en zelfs betekenisvol. Dat is van belang. Het genre komedie vraagt ook om tragische accenten.

Voorstelling: Private Lives van Noël Coward. Regie: Jeroen van den Berg. Gezien: Toneelschuur, Haarlem. Tournee t/m 8/5. Inl. 023-5173 910; www.jeroenvandenberg.com