`The Return' blijft te vaag mystiek

Het gewild mysterieuze The Return, de winnaar van de Gouden Leeuw van het Festival van Venetië, begint met een shot van vier jongens op een hoge stellage. Ver beneden hen ligt een meertje. Debuterend regisseur Andrej Zvjagintsev benadrukt de grote hoogte met een shot dat hij nam van ver onder de duikplank. ,,Wie niet springt, is een lafaard'', roepen drie van de vier jongens.

Ivan, de vierde en jongste, houdt zich stil. Zijn oudere broer spoort hem nog eens aan. Maar Ivan durft niet te springen. De andere drie wel. Zij laten Ivan bibberend achter. Voor de drie durfals is hij een angsthaas.

De al met films van Tarkovski vergeleken The Return gaat over de plotselinge terugkeer van de vader van de jongens, na een lange afwezigheid. Waar hij vandaan komt, wordt niet duidelijk. De dag na zijn terugkomst neemt hij zijn zoons mee op reis.

In de film zitten veel aanwijzingen voor een mogelijke religieuze interpretatie van de film. Zo bevat de film verwijzingen naar bijbelse prenten en schilderkunst, duurt de vertelling zeven dagen en gaan ze met zijn drieën op stap – drie en zeven zijn heilige getallen. Zo'n duiding is aanlokkelijk, maar wat betekent die uiteindelijk? Wat wil de filmmaker er mee zeggen?

De teruggekeerde vader is een stuurse, zwijgzame man die zijn zoons vooral opdrachten geeft. Die hebben meestal de vorm van een uitdaging. En daar is de beginsequentie van de film weer van belang. De opdrachten die de vader de zoons geeft, zijn vooral bedoeld om hun mannelijkheid te bewijzen of gestalte te geven.

De reis die ze maken kan metafysisch worden geïnterpreteerd maar ook anders worden geduid. Het is een tocht die van beide zoons echte mannen maakt, ze zijn geen lafaards meer. De vage hints die in het script zitten over de herkomst van de vader, krijgen een licht-militaire kleuring. Was hij een gevechtspiloot?

The Return laat ruimte voor al deze en nog veel meer interpretaties. Maar doordat zoveel onduidelijk en oningevuld is gehouden, is de kans dat de toeschouwer er enigszins geërgerd op reageert niet ondenkbeeldig. Echt betrokken bij de avonturen van de drie raak je niet zo snel. Dat heeft meer met de vertelwijze te maken, dan met de vaak betoverende beelden – die slepen je er desnoods wel doorheen.

The Return (Vozvrasjtsjénie). Regie: Andrej Zvjagintsev. Met: Vladimir Garin, Ivan Dobronravov, Konstantin Lavronenko, Natalia Vdovina. In: 9 bioscopen.