Stem uit Amerika

Hij wilde achter de microfoon sterven en dat is hem bijna gelukt. Alistair Cooke, de legendarische BBC-presentator, is gisterochtend in zijn woonplaats New York op 95-jarige leeftijd gestorven, nog geen maand na de laatste aflevering van Letter from America, zijn gesproken brief die hij sinds 1946 wekelijks voorlas en die hij eerder deze maand na 2.869 afleveringen door ziekte moest staken.

Zijn directe chefs bij de Britse staatsomroep hebben een keer of drie geprobeerd hem te ontslaan, omdat stijl en wereldbeeld niet langer zouden aansluiten bij de wensen van een jonger publiek. Uiteindelijk lieten opeenvolgende directeuren hem zitten ook toen hij in de afgelopen vijf jaar door een hartkwaal zijn huis nauwelijks meer uitkwam.

Interim-directeur Mark Byford, oud-chef van de World Service die met Cooke's `brief' een wereldwijd radiopubliek bediende, prees hem gisteren als ,,een van de grootste broadcasters in de geschiedenis van de BBC.'' Premier Blair zei ,,een groot fan'' te zijn.

Cooke was een veelzijdig journalist: hij werkte vanaf 1934 voor de BBC, aanvankelijk als filmcriticus en vanaf het begin van de Tweede Wereldoorlog als correspondent in de VS, later tevens voor The Guardian. Ook presenteerde hij een aantal baanbrekende televisieprogramma's aan twee kanten van de oceaan. Maar, zo zei zijn biograaf Nick Clarke mild-spottend, ,,uiteindelijk was het de Letter die de continuïteit in zijn leven betekende en het middel werd waarmee hij zijn zelfbenoemde rol als hoeder van de transatlantische betrekkingen kon vervullen''. Die rol was niet onomstreden. Het Amerika waarover hij vertelde, was soms nogal nadrukkelijk gezien vanuit het blanke establishment van een paar decennia geleden. Maar juist die nostalgie trok veel luisteraars. ,,Ik vrees dat ons begrip voor Amerika er armer door is geworden'', aldus een van de inzenders op een forum dat de BBC gisteren opende voor reacties op Cooke's dood.

Zijn herkenbare, donkerbruine stem was uniek in het tijdperk van de soundbite. En wie de langzame, soms bestudeerd-aarzelende manier waarmee hij zijn zinnen begon, nu zou proberen te kopiëren, zou worden uitgelachen. Maar bij Cooke werkte het, omdat hij de luisteraar zo het idee gaf van een intieme conversatie. Dat gold ook voor de `schuine invalshoek' van een alledaags voorval waarmee hij steevast beschouwingen inleidde over zware kwesties als de doodstraf of rassenproblemen.

Hij werd geboren als Alfred Cooke in een voorstad van Manchester en studeerde met een beurs in Cambridge (waar hij zijn voornaam in het sjiekere Alistair veranderde) en, later in Yale en Harvard. Sinds 1941 was hij Amerikaans staatsburger. Zijn brieven naar huis, zoals hij ze bleef zien, waren bedoeld om af te rekenen met wat hij zag als ,,luie vooroordelen'' over de VS.