Intussen in Soedan

Afrika kent vele brandhaarden, maar een van de grotere slagvelden van het continent ligt op dit moment in Soedan. Zonder dat er ruchtbaarheid aan kan worden gegeven – pers, hulpverleners en waarnemers zijn niet welkom – voltrekt zich in de westelijke regio Darfur een bloedige strijd en worden op grote schaal de mensenrechten geschonden. Naar schatting van de Verenigde Naties zijn bij een oorlog tussen regeringstroepen en opstandelingen in korte tijd vele duizenden doden gevallen. Bovendien zou sprake zijn van een miljoen ontheemden. Vredesonderhandelingen in buurland Tsjaad werden door de Soedanese regeringsdelegatie geboycot wegens de aanwezigheid van internationale waarnemers. Zo maakt Soedan op alle manieren ondubbelzinnig duidelijk dat pottenkijkers hoe dan ook ongewenst zijn.

Soedan is al decennialang een van Afrika's probleemrepublieken. In dit immense land (met 2,5 miljoen vierkante kilometer het grootste van het continent) woedt in feite een burgeroorlog sinds eind 1955, toen Soedan door het parlement tot onafhankelijke republiek werd uitgeroepen. Staatsgrepen en religieus-etnische oorlogen volgden elkaar in hoog tempo op. In de twintig jaar durende strijd in Zuid-Soedan, die werd gekenmerkt door grote meedogenloosheid, kwamen twee miljoen burgers om en moesten honderdduizenden naar buurlanden of verder vluchten. Daarmee werd Soedan een wereldvraagstuk: ontheemden zochten hun heil tot in Nederland toe. Op de slagvelden van het westelijke Darfur schijnt het net zo ruig toe te gaan als in het zuiden. Arabische milities en Soedanese regeringstroepen maken korte metten met Afrikaanse stammen. Dorpen worden vernietigd en mensen verjaagd. Het verschil is dat de vluchtelingen nu geen kant op kunnen.

Een oorlog die zich onttrekt aan het oog van de buitenwereld bestaat in het televisietijdperk niet. Dat is de tragiek van de doden en ontheemden in West-Soedan. Het dient hun zaak dat de nieuwsstilte wordt doorbroken. Druk van de publieke opinie kan de vredesgesprekken voorspoediger laten verlopen. Maar van het Soedanese bewind hoeft geen begrip, toegeeflijkheid of compassie te worden verwacht. De kliek van president Omar Hassan al-Bashir, na een staatsgreep in 1989 aan de macht gekomen, bestaat uit moslimfundamentalisten die Soedan met alle macht en middelen willen arabiseren en islamiseren. Ook in die zin strekt Soedans probleem zich tot buiten de landsgrens uit. In de jaren negentig werkte het bewind innig samen met Osama bin Laden. Overigens arresteerden de Soedanese autoriteiten juist gisteren een belangrijk moslimfundamentalistisch leider, nota bene de man die de president in het zadel hielp en als ideoloog achter de schermen grote invloed had.

Als ergens de aandacht van de `internationale gemeenschap' op gericht zou moeten zijn, dan is het op de oorlog in West-Soedan. De VS, de Europese Unie en uiteraard de regio – de gematigde moslimstaten voorop – zullen de druk op het Soedanese bewind moeten verhogen. Dat is allereerst het belang van de talloze slachtoffers, maar het is ook eigenbelang.