`Ik controleer de puzzelstukjes'

Paul Bergen (62) is de man aan wie drievoudig olym- pisch zwemkampioene Inge de Bruijn naar eigen zeggen alles te danken heeft. Deze week zijn coach en pupil in Amsterdam.

Hij verheft zijn stem deze ochtend met enige regelmaat, maar het is niet het bulderende stemgeluid dat je verwacht van een man met zijn reputatie. Ook langs de badrand van het Sloterparkbad is Paul Bergen de rust en de vriendelijkheid zelve. ,,Echt een reuze aardige kerel'', zegt collega-trainer Benno Kuipers van Topzwemmen Amsterdam.

In niets lijkt de 62-jarige Amerikaan op de `compromisloze bullebak' voor wie zwemster Inge de Bruijn ,,bij wijze van spreken door de stront zou lopen als hij dat wil'', zoals de drievoudig olympisch kampioene ooit opmerkte. Bergen, met de nodige zelfspot: ,,Maar misschien bestaan er inderdaad wel twee Paul Bergens: enerzijds de veeleisende zwemtrainer, anderzijds de zachtmoedige grijsaard.''

Al bijna veertig jaar staat hij aan de badrand en het einde is langzaam maar zeker in zicht, verzucht de coach die als assistent twee Olympische Spelen (1984 en '88) meemaakte. ,,Ik ben de jongste niet meer. De afstand tussen mij en de allerjongste zwemmers (van wie sommigen amper veertien jaar oud, red.) wordt alsmaar groter. Bovendien erger ik me steeds vaker aan ouders en hun onrealistische denkbeelden. Liever zou ik jonge coaches opleiden.''

Die heeft hij heel wat te vertellen. Zijn doorbraak beleefde Bergen midden jaren zeventig met Tracy Caulkins, de vijfvoudig wereldkampioene van 1978 en een van de grootste allround-talenten die het Amerikaanse zwemmen ooit heeft gehad. De Bruijn, het grillige supertalent dat hij kneedde tot een kampioene, kwam acht jaar geleden min of meer bij toeval `aanwaaien'. ,,Inge had geen geweldige reputatie als het om hard trainen ging, en dat was te zien ook. Maar ze wilde graag en bleek bereid te luisteren.''

Maandag arriveerde hij in Nederland. Met in zijn gevolg zestien zwemmers, onder wie De Bruijn, van de Tualatin Hills Swim Club uit Beaverton, die een voor een deelnemen aan de morgen te beginnen vierdaagse om de Amsterdam Swim Cup. De Bruijn hoopt zich in het Sloterparkbad te plaatsen voor de Olympische Spelen, en weet zich daarbij pas voor de tweede keer bij een internationale wedstrijd gesteund door de innemende vaderfiguur die zij consequent `Coach Bergen' noemt.

Dat is een klein wonder, want een jaar geleden bleek de magie tussen coach en pupil verdwenen, aldus De Bruijn. Volgens Bergen was dat slechts de halve waarheid: hij verweet haar een gebrek aan trainingsijver. Maar nadat vorig najaar ook de samenwerking met Topzwemmen Amsterdam (TZA) spaak liep, restte de wereldrecordhoudster (50 vrij en 100 vlinder) afgelopen najaar niets anders dan op haar schreden terug te keren.

In het zicht van `Athene' bleek Bergen bereid haar `één laatste kans' te geven. ,,Iedereen maakt fouten en verdient een herkansing. Inge klonk zeer oprecht. Ze realiseerde zich dat het roer om moest, wilde ze ook op de 100 vrij en 100 vlinder internationaal weer mee kunnen doen. Vergeet niet: in Portland heeft ze niet de afleiding die haar hier in Nederland vaak van haar werk houdt. Pieter (Van den Hoogenband, red.) is bestand tegen die verleidingen, Inge niet.''

Hij zweert bij discipline. Noem hem `een drill-instructor' en Bergen vertrekt geen spier. ,,Mijn principe is helder: regels zijn regels. Don't cross the line. Iemand moet de puzzelstukjes op de juiste plaats, én in de juiste volgorde neerleggen. Diegene ben ik. Niet de zwemmer, maar de coach weet waar en wanneer de stukjes gelegd moeten worden. I'm the puzzlemaster. Ik ben geen jonge hond die vatbaar is voor compromissen. Ik controleer de puzzelstukjes, want dat is mijn taak.''

Maak hem niet wijs dat hij milder is geworden, zoals De Bruijn nog niet zo lang geleden vermoedde. ,,Als Inge dat vindt, prima. Maar dat zegt meer over haar dan over mij. Het betekent dat zij mij beter begrijpt. Ik hoef niet meer zo op mijn strepen te gaan staan als voorheen. In dat opzicht heeft Inge een mentale sprong gemaakt: she knows what it takes to become a champion.''

Geen zwemmer die zich zo graag met anderen mag meten als de sprintster uit Barendrecht, constateert Bergen. ,,Inge is very competitive, dat is haar kracht. Ze komt uit een gebroken gezin en heeft het daarom vroeger niet altijd even makkelijk gehad. Dat verklaart deels haar vastberadenheid. Inge wil slagen, al is het tegen de verdrukking in. Dat bewonder ik in haar.''

Maar haar overlevingsdrang zit de sensibele De Bruijn ook regelmatig in de weg, weet Bergen. ,,You have to pick your battles to win the war. Inge is een emotioneel type, dat het gevecht niet schuwt. Daardoor laat ze zich nog wel eens afleiden door randzaken, zeker in Nederland. Nu is ze bijvoorbeeld ontstemd over een in haar ogen niet al te complimenteus verhaal in een of ander tijdschrift (Nieuwe Revu, red.). Zonde van haar energie, heb ik haar gezegd. Let it go!''

Over complimenten gesproken: Bergen geeft ze zelden, vertelde De Bruijn de afgelopen jaren meer dan eens. ,,Maar ik sta niet langs het water om complimenten uit te delen, ik sta langs het water om mensen harder te laten zwemmen. Het compliment mogen ze dan later zelf ophalen in de vorm van een wereldrecord of een gouden medaille.''

Hij is een van de grijze nestors van het Amerikaanse trainersgilde, maar in tegenstelling tot veel van zijn collega's hecht hij meer aan techniek (kwaliteit) dan aan omvang (kwantiteit). Zogeheten `droogtrainingen' in de vorm van hardlopen, touwklimmen en tae-bo zijn daarnaast onontbeerlijk. Hij weet het zeker: ,,Het is de variatie die zwemmers, en zeker vrouwen, sterker maakt en minder blessuregevoelig.''

Zijn grootste hobby is niet zwemmen, maar paarden trainen, ook al hield hij een kunstheup en een titanium knie over aan een ruiterongeval. ,,Paarden praten niet, en dus heb je een scherp oog nodig om te onderkennen wat bij welk dier speelt en leeft. Werken met paarden heeft mij geleerd dat elk dier, en dus ook ieder mens, een specifieke aanpak nodig heeft. Ik hou niet van kudde-denken.''