Hightech tegen geïmproviseerde bom

Bomaanslagen in Irak kostten vandaag weer vijf Amerikaanse soldaten het leven. Het Pentagon probeert met technische snufjes deze slag tegen de rebellen te winnen.

Voor de val van het Iraakse regime had niemand ooit van zo'n wapen gehoord, maar sinds de Amerikaanse president Bush op 1 mei de gevechtsfase van de oorlog in Irak voor geëindigd verklaarde, is het de schrik van de Amerikaanse troepen: het Improvised Explosive Device, IED.

Er gaat nauwelijks een dag in Irak voorbij of zo'n doe-het-zelf-bom maakt slachtoffers, vandaag nog vijf Amerikaanse militairen. ,,Het is mijn prioriteit nummer één'', zei de generaal der mariniers Michael Hagee vorige maand tegen de Commissie voor de Strijdkrachten van het Huis van Afgevaardigden.

Het Pentagon heeft de hulp ingeroepen van een interne denktank, de Checkmate Division, om aan de aanslagen een eind te maken. Deze afdeling gokt op de introductie van een hele reeks gadgets en technische snufjes, om de Iraakse rebellen schaakmat te zetten.

De IED's bestaan meestal uit oude granaten die met een tijdklok, een lont of met een draadloze ontsteking, soms gewoon een gsm-telefoon, tot ontploffing kunnen worden gebracht. De IED's kunnen zijn verstopt in vuilnisbakken, in kuilen in de middenberm of onder afvalbergen. Zelfs voor karkassen van overreden dieren geldt ontploffingsgevaar.

In de strijd tegen de IEDs wordt het wegennet in de omgeving van Bagdad 24 uur per dag in de gaten gehouden vanuit de lucht. Tientallen Unmanned Aerial Vehicles, UAV's, vliegende robotverkenners, patrouilleren boven de meest bedreigde plekken. Ze krijgen versterking van nog eens bijna 200 van dergelijke robots van het type Raven.

Omdat de UAV's technisch niet bijster betrouwbaar zijn en om de zoveel tijd moeten landen, heeft het Pentagon daarnaast bij Lockheed-Martin twee aerostats gekocht, een soort Zeppelins die met een stevige kabel aan de grond zijn verankerd. De luchtschepen moeten met camera's en andere sensoren kijken of iemand bommen legt.

Die ogen en oren in de lucht zijn geen garantie voor een veilige doortocht van militaire konvooien en patrouilles. Daarom wordt ook elektronica naar Irak verscheept die de draadloze ontsteking moet uitschakelen. Apparatuur, zoals de zogeheten Bomb Ranger, stoort de frequentie waarop gsm-telefoons werken, die vaak gebruikt worden om explosieven tot ontploffing te brengen. Naar verluidt was het zo'n gadget dat de Pakistaanse president Pervez Musharraf het leven redde toen deze in een stoet limousines een aantal langs de weg verstopte explosieven passeerde. De bommen ontploften pas toen het presidentiële konvooi al voorbij was.

Een heel arsenaal van onbemande voertuigjes, Unmanned Ground Vehicles, UGV's, staat paraat om tijdig opgespoorde IED's onschadelijk te maken. Deze minitankjes, die zijn uitgerust met camera's en een op afstand bestuurbaar grijpertje, waren ook al actief in de grotten van Afghanistan op zoek naar terroristen van Al-Qaeda.

De grondrobots verminderen het gevaar van het onschadelijk maken van de explosieven, maar personeel dat bij de ontmanteling is betrokken, is niet veilig voor sluipschutters. Ook daar is aan gedacht: counter-sniper-apparatuur, soms nog volstrekt experimenteel, is kort geleden in Irak aangekomen. Zo heeft het defensie-laboratorium DARPA een lasersysteem naar Bagdad overgebracht dat in een oogwenk kan meten waar een geweerschot vandaan komt. De laser meet de minuscule verplaatsing van stofdeeltjes die een schot veroorzaakt.

Het antisluipschuttersysteem van het bedrijf AAI, PDCue geheten, doet iets dergelijks, maar dan met gevoelige microfoons. Volgens de reclamefolder van AAI rekent dit gadget meteen de GPS-coördinaten van de sluipschutter uit, die vervolgens een geleide bom op zijn hoofd kan verwachten die zijn doel vindt met behulp van dit satellietnavigatiesysteem.

Of dit technologisch overwicht de doorslag gaat geven in de strijd tegen de Iraakse guerrilla valt te bezien. Dat geven ook de uitvinders ervan toe. ,,Ze bieden geen 100 procent garantie'', zei de DARPA-chef Anthony Tether eind vorig jaar bij een persbriefing, ,,Maar als je nul procent hebt, is een oplossing met een kans van slagen van een kwart al een hele vooruitgang.''

Technologie geeft je in eerste instantie weliswaar een voordeel, vertelde ook een anonieme commandant van de Checkmate Division in december nog tegen een Amerikaanse krant. ,,Maar dan past de vijand zich aan en bedenkt een alternatieve methode.''