Het Beeld

Traditionalisten moeten zich hebben geërgerd aan de uitvaart van koningin Juliana: een toonbeeld van vrijzinnigheid en persoonlijk geloof. Conservatieven zijn bange mensen, niet omdat ze alles willen behouden, maar omdat ze zich vastklampen aan vaste rituelen en clichés, om als bedreigend ervaren authenticiteit of de confrontatie met gevoelens uit de weg te gaan. Die verstrakken, wanneer ds. Hudig de aanwezigen in de kerk vraagt zo stil te zijn dat ze hun eigen adem kunnen horen, en zo los te komen van het imposante gebeuren om hen heen, of hun verzoekt een individuele betekenis te geven aan de zegen.

Ook in de rechtstreekse televisie-uitzending leek de dienst een verrukkelijk antiritueel, vol van wonderlijke momenten: het zonlicht door de hoge ramen – altijd mooi bij een begrafenis –, een helder zingende prinses Christina, die helemaal niet zo afschuwelijk klinkt als satirici graag beweren, dragers die de kist zo behendig optillen dat die lijkt te zweven, tintelende muziek van Satie, Dvorák en Grieg. De NOS maakte een mooie registratie, discreet afstand behoudend wanneer dat geboden was, en toch ook epaterend waar nodig, zoals in het obligate topshot, wanneer de kerk betreden wordt. Helemaal vlekkeloos was de regie niet, getuige een pijnlijke schakelfout, een crashzoom, vlak voordat de voormalige koningin de grafkelder werd binnengedragen. Ook de regie bij de kaarsjes van de kleinkinderen liet te wensen over, maar grotendeels deed NOS Actueel wat zij in zo'n geval hoort te doen: een collectief gevoel oproepen.

Het commentaar van Maartje van Weegen, met als zinnige deskundigen historicus Jan Bank en theologe Jacobine Geel, was adequaat en warm-betrokken. Wie zou het wagen zo'n feestelijke bijzetting te bekritiseren?

Niet senator Schuurman (ChristenUnie) in Het elfde uur (EO). Natuurlijk moest hij als rechtzinnig protestant even slikken toen hij kennis nam van de liturgie, geleid door een remonstrantse vrouw. Zo was dat in 1619 niet afgesproken met de Oranjes. Als je God prijst, ,,uit wie, door wie en tot wie alle dingen zijn'', dan moet daar toch op z'n minst aan toegevoegd worden `door Gristus'. Maar Schuurman moest toegeven dat de preek wel de kern van het evangelie had geraakt.

De nieuwe conservatieven zijn tegen godsdienst, of doen op z'n minst aan religiekritiek. Wellicht speciaal voor hen verwees de dominee naar Juliana's inspiratie door islamitisch soefisme. Bange machthebbers konden het pacifisme van de koningin in de Koude Oorlog alleen verklaren uit de invloed van de toenmalige Jomanda.

In Barend & Van Dorp vlamde het debat op. Seth Gaaikema, zoon van een vrouwelijke dominee, en anarchist Simon Vinkenoog verdedigden Juliana's afscheid tegen in wezen conservatieve, want formalistische kritiek van Jan Mulder en societywatcher Cornald Maas. Mulder vond dat ds. Hudig er niet zoveel persoonlijke dingen bij had moeten halen en bovendien het woord `toastjes' verkeerd uitsprak. En journalist Maas stelde dat er de afgelopen tien dagen veel te weinig aandacht was geweest voor Greet Hofmans. Amen.