Even bijpraten in de Nieuwe Kerk

De aanwezigen bij de uitvaart van Juliana waren als figuranten in een filmdecor. De kerkgangers maakten van de gelegenheid gebruik om tussen het oefenen en zingen eens goed te netwerken.

De Markt is de ochtend voor de bijzetting van prinses Juliana een groot leeg podium met een blauwgrijze loper. Er is een zonnige kant en een koude kant. Achter de dranghekken aan de zonnige kant klinkt gelach, mensen zitten in hun slaapzak op klapstoelen. De souvenirwinkels zijn gesloten. Een marechaussee maakt op verzoek foto's met aangereikte camera's. Aan de koude kant klinkt voetgestamp en gezang. Het is tien over tien in de ochtend als de voorstelling op het plein begint. Aan de linkerkant van het stadhuis komen 101 soldaten van het 17de infanteriebataljon van de landmacht aangemarcheerd. Rode jassen, witte ceintuurs en een helm, 110 passen per minuut. Aan de koude kant staan 150 cadetten van de Koninklijke Militaire Academie. Langs de zijden van het stadhuis staan de adelborsten van de marine in donkerblauwe uniforms met witte petten.

De goudkleurige schelpen boven de ramen van het stadhuis lichten op in de zon. Als even later het Korps Mariniers, met hoge zwarte bontmutsen met witte pluim, de marinierskapel en de zevenkoppige vaandelwacht voor de kerk plaatsnemen, is het decor compleet. Ze zetten twee stappen achteruit en schuifelen naar achteren. De militairen staan zo kaarsrecht dat na vijftig minuten de eerste kortgeknipte cadet onwel wordt en wordt afgevoerd.

De eerste bus met gasten arriveert om 11.09 uur. Ed van Thijn stapt uit, Sharon Dijksma. Hofdames en hun familie, vrienden van de koningin. Oude vrouwtjes met zwart fluwelen hoedjes en wandelstokken. Vossenbont en een enkele hoge hoed. Een enkeling groet het vaandel. De ene bus na de andere rijdt het plein op. Bij hotel 't Raedthuys aan de zonnige kant hangen meisjes met spijkerbroekenbenen uit het raam. Vrouwen in het zwart boenen de ramen van hun bovenwoningen.

Vanaf dat moment lijkt ook de Nieuwe Kerk op een filmdecor. Mannen met oortelefoontjes die mensen naar hun plaats dirigeren. Discreet achter witte gordijnen of tussen groen-witte bloemstukken verstopte camera's. De 1.800 gasten krijgen als figuranten hun plaats toegewezen. Kamerleden zitten naast Kamerleden, kerkleiders naast kerkleiders, diplomaten naast diplomaten. Op de kerkbankjes stickers met namen.

De sfeer is die van een reünie. De gasten gebruiken de uren voor de dienst om te netwerken. Dominee Carel ter Linden schiet kardinaal Simonis aan, werkgeversvoorzitter Schraven kan uitgebreid bijpraten met FNV-voorzitter De Waal, en in het bankje met fractievoorzitters bespreken Femke Halsema (GroenLinks) en Mat Herben (LPF) wie ze allemaal zien.

De voorzitters van de drie coalitiepartijen doen hetzelfde, een bankje ervoor. Zij lijken vooral in elkaar geïnteresseerd. Wouter Bos (PvdA) tuurt naar het scherm dat voor hem hangt. Als een van de eersten ploft het recent van de SP afgescheiden Kamerlid Ali Lazrak neer. SP-leider Marijnissen ziet het en gaat demonstratief een bank verderop zitten.

Rond half twaalf moeten de gasten ophouden met praten. Om te voorkomen dat de aanwezigen de muziek niet kennen en de maat van orgel en orkest niet kunnen houden zoals bij de begrafenis van prins Claus neemt dirigent Jos Vermunt alle tijd om de liturgie met de kerk door te nemen. Gezang 293, Wat de toekomst brengen moge, is geen probleem. Het Dona nobis pacem (,,U kent het vast allemaal wel'') krijgt de kerk er niet lekker in. ,,Maar het gaat al een stuk beter'', zegt de dirigent monter.

De zon heeft bijna de cadetten aan de koude kant bereikt als het eerste cortège het stadhuis verlaat en naar de kerk loopt. De ramen van de huizen op de Markt zijn nu gesloten. Mariniers presenteren hun geweer. Een straffe wind waait. Voorop, precies in de pas, loopt Tweede-Kamervoorzitter Weisglas met naast zich Eerste-Kamervoorzitter Timmerman-Buck. Zij moet als eerste haar hoed vasthouden.

In de kerk zwelt het geroezemoes aan. Gasten rekken zich uit steeds als de houten deur opengaat, om een glimp op te vangen van buitenlandse vorsten en leden van het Koninklijk Huis. De officiële dresscode luidt: `zwart met lichte accenten'. Dat levert veel zwarte mantelpakjes op met witte smokingsjaals. Prinses Máxima heeft een witte roos op haar zwarte hoge hoed en de rucherand boven haar hooggesloten jas is roomkleurig. Staatssecretaris Schultz draagt een lichte bontstola. Koningin Noor van Jordanië een zwarte leren jas met een witte hoofddoek.

Op schermen verschijnen regieaanwijzingen na de dienst blijven zitten, mobiele telefoons uit. Toch gaat tijdens de dienst tweemaal een telefoon af.

De Markt wordt stil als de paarse galalijkkoets het plein oprijdt. Getrokken door acht zwarte Friese paarden. Ze hinniken als de koets tot stilstand komt. De bourdonklok luidt. Witte draperieën aan weerszijden van de kist waaien opzij. Dit is het hoogtepunt. De marinierskapel speelt Psalm 118. Het is een wonder in onz'ogen. Wij zien het, maar doorgronden 't niet.

Acht cavaleristen tillen de kist uit de koets. Eerst op heuphoogte, daarna in een gelijktijdige beweging hop op de schouders. Ze schuifelen achteruit om de loper te bereiken. Honderden soldaten, de eredetachementen van marine, landmacht en luchtmacht marcheren voorbij. Een machine van grijsblauwe uniforms, van zwarte uniforms met rode tressen, van jagergroene uniforms. Het plein ontspant zich.

Na de dienst moeten de gasten lang wachten voordat ze de kerk uit mogen, langs een rij saluerende marechaussees.

Om vier uur is het nog druk op de Markt. De loper is opgerold, de tuinstoelen zijn ingeklapt en de cafés gaan open. Met een biertje hangen de laatste bezoekers over de dranghekken. Maartje van Weegen doet haar laatste stand-up. Op de Wateringse Vest rijdt een auto van de gemeentereiniging. Het zand dat voor het loopcomfort van de paarden was gestrooid, wordt opgeveegd. Touwen uit de tramrails gehaald.