`Amusement verdringt het sacrale'

De Vlaming Luk Perceval vertrekt na dit seizoen naar Berlijn. In Antwerpen regisseert hij nu Macbeth. ,,Het levert de klassieke catharsis die ik zoek.''

Krap een uur nadat de try-out van Luk Percevals voorstelling Macbeth is begonnen, glijdt hoofdrolspeler Wim Opbrouck lelijk uit in een plas water. Hij krabbelt op, maar de kracht is uit zijn rol verdwenen – Opbrouck heeft zijn teen gebroken en de voorstelling wordt stilgelegd. Een dag na dit incident oogt regisseur Perceval in de Antwerpse Bourlaschouwburg berustend. ,,Dit soort dingen gebeurt vaker.''

Luk Perceval, ooit leider van de legendarische Blauwe Maandag Compagnie en nu al zes jaar aan het hoofd van het Antwerpse Toneelhuis, bouwde de afgelopen jaren een Europese naam op met zijn regies van Shakespeare's zwartste tragedies. Het begon allemaal in 1996 met Ten Oorlog, een bewerking van vijf koningsdrama's door Tom Lanoye, in een negen uur durende werveling gebracht. De voorstelling speelde vier maanden in België en werd vervolgens in een nieuwe enscenering in Duitsland drie jaar gespeeld. Daarna maakte Perceval L. King of Pain, naar Lear, en een Duitse Othello, en nu dan in Antwerpen Macbeth.

Perceval ziet weinig in de lichtere stukken van Shakespeare. ,,In een stuk als The Tempest ontbreekt iets wat voor mij essentieel is in een toneelstuk: het onafwendbare, het noodlot.'' Theater, zegt hij, moet een rituele dimensie hebben, iets sacraals. ,,Het sacrale raakt in onze maatschappij steeds meer verdrongen door oprukkende rationalisatie en amusement, terwijl we er niet buiten kunnen; het raakt aan de kern van ons mens zijn. Theater draagt dat rituele van oudsher in zich.''

Als voorbeeld noemt hij de strijd tussen natuur en cultuur die besloten ligt in Macbeth. ,,De oerkracht van destructie is overal voelbaar; de natuur die de mens uitzuivert als hij zijn grens overschrijdt. ,,Life is a tale told by an idiot, signifyning nothing'', zegt Macbeth. In dat niets kun je het westerse niets zien: nihilistisch, bijna vooruitwijzend naar Beckett. Maar eventueel ook het oosterse, cyclische niets – waar we uit voortkomen en weer naar terugkeren.''

Om die monumentale lading kracht bij te zetten is Macbeth grondig uitgebeend. In de bewerking van Gerardjan Rijnders bleef er van Shakespeare's tekst alleen het noodzakelijke over. Perceval vult de leemtes aan met rituele traagheid, grootse effecten en vooral: formaat. Voor Macbeth bouwde hij een catwalk over de complete zaal. Het publiek zit op de balkons en kijkt op de handeling neer als op de binnenplaats van een kasteel. Perceval: ,,Het ontzagwekkende doet het menselijk ego naar de achtergrond wijken, zoals bij tempels of kathedralen. Toegegeven, dat gebeurt ook bij massaspektakels als voetbalwedstrijden. Maar daar gaat het individu op in de massa en identificeert zich met overwinnaars. Bij een tragedie dwingt monumentaliteit je tot grensoverschrijdende empathie; bij Macbeth word je gevraagd je te identificeren met een moordenaar, met kinderloosheid, waanzin. Dat levert de klassieke catharsis die ik zoek.''

Groot is bij Perceval in meer opzichten een sleutelwoord. Volgend seizoen vertrekt hij naar Berlijn, waar hij samen met regisseur Thomas Ostermaier en choreografe Sacha Waltz de Schaubühne gaat leiden. De schaal waarop hij in Duitsland kan werken is daarvoor een reden, maar niet de enige. ,,In Antwerpen moet ik het hele publiek bedienen, ik kan dus niet altijd compromisloos radicaal zijn. In Berlijn staan vijf, zes grote schouwburgen, elk met hun eigen publiekssegment. Mij is uitdrukkelijk gevraagd radicaal te zijn.''

Perceval vindt bovendien dat in het kleine België geen ensemble van uitsluitend topacteurs mogelijk is. ,,Spelers van het kaliber Els Dottermans en Wim Opbrouck kunnen het zich hier niet veroorloven alleen theater te doen; de druk van tv-aanbiedingen is te groot. Als ik weer met Wim wil werken, kan dat pas in 2006. In Duitsland, daarentegen, is de scheiding tussen commercie en theater veel stringenter. Topacteurs van het theater doen daar geen televisie. Ook in het algemeen voel je in Duitsland de druk van het oprukkend amusement veel minder, en dat bevalt mij zeer. Duitsland is niet alleen een groter land, het is vooral ook een ernstiger land.''

`Macbeth' t/m 17/4 in de Bourla te Antwerpen. Inl. 00-32-3-224 8844; www.toneelhuis.be