Vroegere vogels op Voorne

Het succes van de glastuinbouw wordt overschaduwd door onmin met omwonenden. Die klagen over slapeloosheid door kunstlicht, zoals bij Oostvoorne, op Voorne-Putten.

Het is half zes 's morgens op het Zuid-Hollandse eiland Voorne, als vogels in het pikkedonker wormen zoeken en kwetterend opvliegen. Veel te vroeg, zeggen de bewoners. De vogels zijn in de war door het licht uit de kassen dat de wijde omgeving in een oranje gloed zet. ,,De bosuil begint 's avonds aan zijn nachtleven om er om één uur 's nachts alweer mee op te houden omdat hij denkt dat de zon opkomt'', vertelt Ad van den Berge, bewoner van een landhuis in het gebied tussen Oostvoorne en Tinte. Vooral bij bewolkt weer is het licht uit de kassen enkele honderden meters verderop zo krachtig, dat hij met gemak op zijn terras de krant kan lezen. Ook zijn twee paarden zijn van slag sinds de komst van de kassen vorig jaar november. ,,Stekelig en chagrijnig'', zegt Van den Berge.

Het licht van de kassen op Voorne is van vele kilometers afstand te zien als een oranje koepel, vooral als wolken het licht reflecteren, en veroorzaakt volgens de omwonenden meer hinder dan de Maasvlakte. Van den Berge rijdt langs metershoge tomatenkassen en stopt bij een woonhuis, waar drie vrouwen vertellen hoe zeer hun leven wordt vergald door het licht uit de kassen. ,,Daglicht zonder schaduw'', zegt de een. ,,Net een sprookjestuin'', zegt de ander. ,,Nee'', zegt nummer drie. ,,Sprookjestuin klinkt te positief, het is eerder sciencefiction.''

De dames voeren actie tegen de oprukkende kassen in het buitengebied van de gemeente Westvoorne, maar durven niet met hun naam in de krant, bang om de broze verstandhouding met de tuinders te verstoren. ,,We zijn in overleg.'' Er zijn ,,ruzieachtige gesprekken'' gevoerd en volgens Ad van den Berge, voorzitter van de Werkgroep Lichthinder van de Verontruste Burgers van Voorne, durft een tuindersvrouw niet eens meer naar de bakker ,,omdat ze steeds wordt aangesproken op de overlast''. Ze slapen er niet van. ,,Wij worden net als de vogels wakker van het licht en van de herrie van de vogels.''

Oorzaak voor de lichthinder is de zogenoemde assimilatieverlichting in de glastuinbouw. Krachtige lampen die de fotosynthese van het groen bevorderen. Vroeger was het vooral de sierteelt die volgens deze methode extra belichtte, vertelt Gert-Jan Brueren van de organisatie LTO Glastuinbouw, maar sinds kort hebben de tuinders ook het belang ervan voor groente- en vooral tomatenteelt ontdekt. Brueren: ,,Het is een sterk marktgestuurde ontwikkeling. De supermarkten willen een goede kwaliteit tomaten en ook leveringszekerheid. Het groeilicht maakt een jaarronde productie mogelijk. De productie ligt hoger.''

De glastuinbouw maakt een fikse groei door. Overmorgen opent minister Cees Veerman (LNV) de landelijke manifestatie Kom in de Kas onder het motto `Oog voor de samenleving'. De glastuinbouw noemt zichzelf het ,,goudhaantje'' van de Nederlandse landbouw en wil het publiek daarover inlichten. De Stichting Natuur en Milieu vindt dat de glastuinbouw juist veel te weinig oog heeft voor de samenleving, met name door de lichthinder. ,,Berekeningen laten zien dat Nederland het meest lichtvervuilde land ter wereld is en dat de glatuinbouw verantwoordelijk is voor bijna de helft van het in Nederland omhooggestraalde licht.''

Volgens de milieuorganisatie wordt het bioritme van mens en dier verstoord, verdwijnt de de duisternis als ,,oerkwaliteit'' en maakt de belichting de glastuinbouw tot ,,een nog grotere energieverslinder'' dan het nu al is. De tuinders zijn het daar niet mee eens. De tuinders houden in het winterseizoen tussen acht uur 's avonds en middernacht hun lampen uit, zijn daartoe zelfs wettelijk verplicht en kunnen door gemeenten daarop worden aangesproken. In Westvoorne hebben de tuinders deze lichtloze periode zelfs iets verlengd uit compassie met de omwonenden, meldt LTO Nederland. Bovendien is het afschermen van de zijgevels verplicht. Het licht straalt dus alleen naar boven. Het afschermen van de bovenzijde is moeilijk, aldus LTO Nederland, omdat zo'n scherm verhindert dat vocht condenseert en zo schimmels kan veroorzaken.

Echte gezondheidsschade van lichthinder is er volgens wetenschappers niet. Uit experimenteel onderzoek door onderzoeksinstituut Alterra is gebleken dat weidevogels minder broeden in de buurt van licht. Ook is vastgesteld, in een ander onderzoek, dat vooral roofdieren door licht worden aangetrokken en gedesoriënteerd raken.

Volgens directeur Toine Schoutens van de Stichting Onderzoek Licht en Gezondheid, gelieerd aan TNO en aan de TU Eindhoven, gaat het te ver om lichthinder in verband te brengen met een ernstige verstoring van de productie van melatonine, een hormoon dat de mens ertoe brengt slaperig te worden. ,,Er is meer sprake van visuele hinder dan van gezondheidsschade.'' De Gezondheidsraad wees enkele jaren geleden wel op stress. ,,Hoewel er geen aanwijzingen uit epidemiologisch onderzoek zijn, valt niet uit te sluiten dat buitenverlichting, door verkorting van de avond en nacht, via stress en in combinatie met andere stressfactoren in de leefomgeving, op den duur leidt tot aantasting van de gezondheid.''

De actievoerders van Westvoorne willen afspraken maken met de tuinders. Ze willen niet wéér zo'n winter beleven. In enkele jaren tijd zijn boerderijtjes ingebouwd door de kassen, sommigen met silo's. Gebrek aan regelgeving heeft veroorzaakt dat Westvoorne een ,,intensiveringszone'' voor de glastuinbouw is geworden. ,,De gemeente heeft zitten slapen'', zegt Van den Berge. ,,We zitten hier vlak bij het natuurgebied Voorne's Duin, maar pal daarnaast wordt de natuur verstoord door verlichte kassen.''