Situatie is grondig gewijzigd

Na jarenlang Turkse dwarsliggen inzake een oplossing voor Cyprus zijn er perspectieven op een hoogst ongewone constellatie: een Turks-Cyprisch `ja' en Grieks-Cyprisch `nee'.

De huidige Cyprus-conferentie bij Luzern zou aanvankelijk in Zürich worden gehouden. Snel is men daarvan teruggekomen want `Zürich' is een beladen naam voor Grieken en Grieks-Cyprioten. Daar werd ruim 45 jaar geleden het verdrag gesloten dat leidde tot de stichting van de onafhankelijke republiek Cyprus. Voor de meeste Grieken en Grieks-Cyprioten staat het als een paal boven water dat daarmee een situatie was geschapen die niet zou werken.

De Turks-Cyprische minderheid van 18 procent kreeg toen in de representatieve lichamen 30, in leger en politie zelfs 40 procent van de plaatsen. Met vetorecht viel, zelfs op plaatselijk niveau, elk beleid tegen te houden. Toen president Makarios drieëneenhalf jaar later 13 veranderingen in de grondwet voorstelde, leidde dit tot de bloedige gevechten van 1964 en, op langere termijn, de opdeling van het eiland.

Groot verschil tussen `Zürich' en `Luzern' was dat in het eerste geval Groot-Brittannië meedeed als toen nog koloniserende mogendheid. Een ander verschil was dat aan het slot een ondertekening nodig was van de vijf partijen, van welke aartsbisschop Makarios, leider van de Grieks-Cyprioten, het meest dwars lag. Hij stond echter onder gigantische pressie zowel van Londen als van Athene, om het verdrag te tekenen. De Britse premier Macmillan gaf hem in een bepaalde fase tien minuten bedenktijd.

Krapte aan tijd is er nu in Luzern ook, maar noch VN-secretaris-generaal Annan noch zijn assistent De Soto noch de huidige Griekse premier Kostas Karamanlis zullen deze keer de Grieks-Cyprische president Tassos Papadopoulos op een dusdanige manier onder druk zetten. Een handtekening is ditmaal niet vereist, en het waarschijnlijkst is dat de partijen onverrichterzake uit elkaar gaan waarna volgens afspraak op 20 april het nieuwe grondwetsproject voor een herenigd Cyprus waarvan Annan gisteren de laatste versie indiende, aan de twee bevolkingsgroepen per referendum wordt voorgelegd.

De Griekse premier Karamanlis zal wel wachten de rol te spelen van zijn gelijknamige oom die tegen Makarios' zin in 1960 `Zürich' doordreef. Ook Petros Molyviátis die als aankomend diplomaat als go-between optrad tussen Karamanlis en de aartsbisschop, en nu op 76-jarige leeftijd de portefeuille van Buitenlandse Zaken bekleedt, onthoudt zich ostentatief van stellingname inzake het plan, dat, zoals in Griekenland wordt gesteld, in zijn laatste versie ,,voor 90 procent in het voordeel van de Turken'' is aangepast. In deze versie wordt de bizonale structuur verder versterkt en komen in de Senaat de Turks-Cyprioten op 50 procent.

De diplomatieke situatie van Cyprus lijkt hiermee grondig te zijn gewijzigd. De verkiezingsoverwinning van zondag voor de Turkse premier Erdogan maakt dat deze zich minder hoeft te storen aan de nationalistische stromingen in de Turkse politiek, dus ook niet aan de Turks-Cyprische leider Denktas wiens eclips als onderhandelaar reeds lijkt te zijn begonnen. Denktas gaat waarschijnlijk proberen bij het komende referendum in de Turkse zone een `nee' door te drijven maar het is de vraag of dit zal lukken. Na jarenlange Turkse dwarsliggerij zijn er perspectieven op een hoogst ongewone constellatie: een Turks-Cyprisch `ja' en Grieks-Cyprisch `nee'. Het is nauwelijks denkbaar dat president Papadopoulos, zoals Makarios in 1959, zich zal lenen voor een ja. Afgewacht moet worden hoe het stemadvies zal luiden van oud-president Kliridis. Maar deze heeft vorig jaar wél de presidentsverkiezingen verloren van de eeuwige nee-zegger Papadopoulos. Ook de orthodoxe kerk op het eiland heeft zich voor het `nee' uitgesproken.

Het Grieks-Cyprische krant Alithia (waarheid) zowat de enige aan die zijde die voor het plan-Annan was, waarschuwt voor mensen die zeggen: ,,Zodra we eenmaal op 1 mei in de EU zijn binnengetreden, komt alles goed.'' Zij houdt vol dat in dat geval elk perspectief een oplossing voor vele jaren is verkeken. Ook de Griekse oud-premier Kostas Mitsotakis (86) sprak gisteravond op de televisie zijn vrees uit voor een nee, en daarmee een Grieks-Cyprisch isolement. Maar Griekse voorstanders van het `ja' raken in deze fase steeds dunner gezaaid.

1