Lastig digitaal afrekenen

Creditcard, pinpas, chipknip: de chaos in de portemonnee is groot, maar niet half zo groot als de financiële wanorde die op internet heerst. Wie daar wil afrekenen, kan dat met een acceptgiro doen, maar ook met de gsm, prepaid-kaarten of zelfs een digitale cadeaubon.

Grofweg zijn er drie manieren om te betalen op internet: systemen waarbij achteraf afgerekend wordt, strippenkaartachtige methodes die verlangen dat de consument eerst een saldo stort, en boter-bij-de-vis-betaalwijzen, waarbij het geld op het moment van aankoop van eigenaar wisselt.

In de categorie `achteraf betalen' is de creditcard het meest bekend. Volgens cijfers van brancheorganisatie Thuiswinkel.org wordt 22 procent van de Nederlandse online-bestellingen met de creditcard afgerekend, waarmee het verreweg de meest populaire digitale methode is. Alleen de acceptgiro scoort met 31 procent hoger. Logisch: Nederland kent ruim 6 miljoen Visa- en Mastercardhouders. Volgens Interpay, dat het betalingsverkeer voor beide creditcards verzorgt, zijn er ruim 1.500 webwinkels die de kaarten accepteren. Dat gebeurt niet rechtstreeks via Interpay, maar via een intermediair, een zogenoemde Payment Service Provider (PSP), die de webwinkel voorziet van een soort digitale kassa. Behalve financiële instellingen als ING Bank en de Rabobank zijn er ook gespecialiseerde ondernemingen die als PSP optreden, zoals bijvoorbeeld Bibit, Buckaroo, Multipay, Ogone, Triple Deal en Virtual XS. De creditcardhouder merkt hier niets van: hoogstens leest hij op zijn afschriften de naam van de PSP in plaats van de webwinkel.

Een betaalmethode, die bijzondere vermelding verdient, is het Amerikaanse bedrijf PayPal, tegenwoordig eigendom van veilingsite eBay. PayPal is gespecialiseerd in het bedienen van vooral kleinere webwinkels, maar ook particulieren kunnen elkaar geld sturen via de dienst. Betalen gaat door het invoeren van het eigen e-mailadres plus een wachtwoord. Deze gegevens zijn weer gekoppeld aan een creditcard of een bankrekening. Het voordeel van PayPal is dat de dienst laagdrempelig is. Iedereen kan zonder veel moeite een PayPal-rekening openen. Een groot nadeel is dat het met name voor Europeanen erg duur is om een bankrekening aan een PayPal-rekening te koppelen. Per PayPal-transactie kost dat 1 euro. Ook moet een variabele provisie over ontvangen geld worden betaald.

Een minder bekende manier van achteraf betalen is Switchpoint. Deze techniek wordt vaak gebruikt voor het toegang krijgen tot betaalde websites, zoals krantenarchieven of porno. Met de Switchpoint-variant Incasso kunnen ook goederen worden gekocht. Afrekenen gebeurt later, via de telefoonrekening.

Wie een hekel heeft aan kredieten en gelijk wil betalen, wordt op zijn wenken bediend. ING Bank heeft onder de naam Way2Pay concurrent PayPal nageaapt. Net als bij PayPal kunnen Way2Pay-klanten betalen met hun e-mailadres en een wachtwoord. Toch is er een belangrijk verschil: het geld wordt desgewenst via automatische incasso van bank- of girorekening afgeschreven. Vooraf geld storten op de Way2Pay-rekening kan ook. Gebruik van de dienst is gratis voor particulieren, behalve als die twee maanden achtereen meer dan 500 euro ontvangen. In het laatste geval wordt de rekening omgezet in een `Plus'-variant, waarbij over ontvangen bedragen 2,95 procent provisie moet worden betaald.

Mobile2Pay is een ander betaalsysteem waarmee de kosten van aankopen rechtstreeks van bank of giro kunnen worden gehaald. Groot verschil is de identificatiemethode: de telefoon van de Mobile2Pay-klant wordt een soort pinpas. De bijna 3 miljoen klanten van de Rabobank kunnen indien gewenst met Rabo Direct afrekenen: daarvoor hebben ze een speciale kaartlezer nodig, de zogeheten Random Reader.

Sommige internetbetaalmethodes werken volgens de strippenkaartmethode: een saldo storten of vooruit betalen, en daarna pas afrekenen. SoftPay is een betaalvariant die zowel de strippenkaartmethode ondersteunt als de incassomogelijkheid via bank of giro. Wie dat net iets te veel keuzemogelijkheid vindt, kan zijn lol op. Want de strippenkaartmethode lijkt steeds populairder te worden, wellicht omdat de aanbieder van de betaaldienst rente ontvangt in de periode tussen het vooruitbetalen en de daadwerkelijke transactie.

Zo is er bijvoorbeeld de wwwbon, verkrijgbaar via de gelijknamige website. Deze digitale cadeaubon van maximaal 150 euro kan maar bij een beperkt aantal webwinkels worden ingewisseld, een manco waaraan meer strippenkaartsystemen lijden. De Wallie-card bijvoorbeeld kan gebruikt worden om online een pizza te bestellen via Thuisbezorgd.nl, of voor de aanschaf van een boek via de website van Ako, maar wie toevallig een voorkeur heeft voor BOL komt bedrogen uit. Een Wallie-card werkt volgens hetzelfde principe als een prepaid telefoonkaart en moet dus eerst in de `echte' wereld worden aangeschaft. Wallie heeft een relatief groot aantal verkooppunten: Ako, Bruna, C1000, BP-tankstations en diverse telecomwinkels verkopen de kaart.

De Rabobank heeft zich met MiniTix inmiddels ook op de strippenkaartmarkt gestort. Met deze internetvariant van de chipknip kunnen bedragen van maximaal 10 euro worden afgerekend. MiniTix is volledig digitaal, het vullen van de portemonnee gaat via een overboeking, al hebben Rabo-klanten het iets makkelijker.

Tootz en Moxmo zijn ook prepaidsystemen, maar dan via de mobiele telefoon. Met Tootz, een product van de ING Bank dat op dit moment nog in een proeffase zit, kan tot 10 euro worden afgerekend. Moxmo pakt het wat grootser aan: volgens een woordvoerder is dit systeem bedoeld voor bedragen tot 150 euro. In tegenstelling tot Tootz moet voor Moxmo dan ook betaald worden: de dienst kost 9,50 euro per jaar.

Keuze aan betaalmiddelen is er genoeg, maar brancheorganisatie Thuiswinkel.org, waarin webwinkels en postorderbedrijven verenigd zijn, is niet onverdeeld enthousiast over de vele mogelijkheden. ,,Voor zowel consumenten als winkeliers moet het wel overzichtelijk blijven. Wij vinden dat er te veel keuze is'', zegt Lennert de Rijk, voorzitter van de werkgroep Betalingsverkeer van Thuiswinkel.org. ,,Als je kijkt naar methodes voor mobiel betalen, dan zijn er op dit moment zo'n twintig kleine aanbieders. We zien grote mogelijkheden voor betalen met je gsm, maar we vinden dat banken en telecombedrijven met één standaard moeten komen.''

De Consumentenbond is positiever over de huidige situatie. ,,De consument heeft nu de mogelijkheid om te kiezen, er wordt hem niets opgelegd. Je moet alleen wel weten wat de voorwaarden en specifieke eigenschappen zijn van het betaalmiddel dat je kiest, maar dat geldt ook als je een nieuw koffiezetapparaat koopt'', aldus een woordvoerder.