Gbagbo bevestigt alleenheerschappij

Het bloedbad dat de Ivoriaanse strijdkrachten vorige week hebben aangericht om een demonstratie van de oppositie in de kiem te smoren, bevestigt de alleenheerschappij van president Gbagbo.

Tien dagen voor de komst van een VN-vredesmacht naar Ivoorkust heeft president Laurent Gbagbo laten zien wie de baas is. Hij. Niemand anders. Niet de rebellen die sinds achttien maanden het noorden van het land de facto besturen. Niet het voormalige moederland Frankrijk dat Gbagbo vorig jaar dwong een vredesakkoord te ondertekenen. Niet de eerste minister, aan wie de president volgens datzelfde akkoord een aanzienlijk deel van zijn macht had moeten overdragen. En zeker niet de oppositie die wilde protesteren tegen zijn ,,fascistische en dictatoriale'' bewind.

Laurent Gbagbo is tot alles bereid om aan de macht te blijven. Dat werd donderdag duidelijk toen een demonstratie van de oppositie uitliep op een bloedbad. Doel van die protestmars was om Gbagbo te dwingen de uitvoering van het vredesakkoord niet langer te blokkeren. De president heeft het akkoord altijd een ,,vies medicijn'' genoemd dat Frankrijk hem op vernederende wijze door de strot geduwd heeft. Noodgedwongen heeft hij meegewerkt aan de vorming van een overgangsregering waarin ook de rebellen zijn vertegenwoordigd. Maar de macht delen met voormalige opstandelingen vindt hij eigenlijk absurd. Het vredesakkoord verder uitvoeren deed hij tot nu toe alleen onder druk. Of als de bodem van de staatskas in zicht kwam.

De beschuldiging van de oppositie dat het regime van Gbagbo dictatoriale trekken vertoont, is niet zonder grond. Hij regeert met zijn raadgevers, niet met de regering. Hij wijkt geen duimbreed voor kritiek van buitenaf. Hij moedigt het wangedrag van leger en politie aan. De staatstelevisie leverde zaterdag het bewijs. Terwijl buiten de pantserwagens reden en schoten weerklonken, kwam de woordvoerder van de strijdkrachten op televisie vertellen dat ,,de rust is teruggekeerd''. Officieel is het aantal doden 37, maar volgens de oppositie zijn het er ten minste driehonderd.

Tijdens de demonstratie bleken de strijdkrachten niet zo verdeeld te zijn als de oppositie dacht. Leger en politie vormden één front. Hun strategie bleek effectief. De miljoenenstad Abidjan heeft drie dagen lang platgelegen. De toegang tot immigrantenwijken was afgesloten met pantserwagens en zwaarbewaakte wegversperringen. Journalisten kwamen er niet in, een waarnemer van de VN-missie in Ivoorkust kon nog net opzij springen toen een auto met handlangers van de ordediensten hem omver dreigde te rijden.

Terwijl de oppositie op zaterdag zijn doden probeerde te tellen, vierden vijfduizend `patriotten hun overwinning in een stadium in het centrum van de stad. De `jonge patriotten zijn gevaarlijk fanatieke aanhangers van de president. Op donderdag en vrijdag trokken ze zwaaiend met knuppels door de immigrantenwijken om de ordediensten de huizen te wijzen waar sympathisanten van de oppositie wonen.

De vierduizend man sterke Franse interventiemacht die slechts als taak heeft de bufferzone tussen de rebellen en het regeringsleger te bewaken, stond machteloos. Ordehandhaving behoort niet tot hun takenpakket. Dat geldt ook voor de vredesmacht van de Verenigde Naties die volgende week arriveert.

Zowel de rebellenbeweging als de grootste politieke partijen hebben inmiddels hun deelname aan de regering van nationale verzoening opgeschort. Vijfentwintig van de 41 ministersposten zijn voorlopig niet bezet. Volgens waarnemers is daarmee alleen maar een voldongen feit bevestigd: de alleenheerschappij van Gbagbo.

Hij weet zich omringd door obscure, achter de schermen opererende raadgevers die een schaduwregering vormen. Zo was in de repressie de hand van voormalig minister van Defensie Kadet Bertin zichtbaar, een neef van Gbagbo en speciaal raadgever op het presidentiële paleis. De minister van Defensie speelde geen enkele rol.

De vastberadenheid waarmee de oppositie de demonstratie heeft doorgezet en het geweld waarmee die vervolgens werd neergeslagen, toont hoezeer de haat is toegenomen tussen voor- en tegenstanders van Gbagbo's bewind. Mogelijk hebben rebellen en oppositie bewust aangestuurd op een confrontatie. De rebellen omdat zij niet willen ontwapenen, de oppositie omdat ze aan de verliezende hand is. De oppositie ziet met lede ogen aan hoe Gbagbo op de staats-tv al campagne voert voor de verkiezingen van volgend jaar.