Olympische Spelen gestroomlijnd

De Olympische Spelen en het Europese elektriciteitsnet zijn dit jaar nauw met elkaar verbonden. Door het voormalige Joegoslavië.

Op zijn werkkamer in Arnhem wijst voorzitter Gerard Maas van de Unie voor de coördinatie van elektriciteitsnetwerken in Europa (UCTE) op een enorme kaart van Europa. Op de kaart staat de wirwar van elektriciteitsnetwerken afgebeeld die landen en regio's met elkaar verbinden. Of juist niet. Er zijn enkele `witte plekken' op de kaart. Plekken zoals Albanië en de landen die eens samen de Joegoslavische federatie vormden.

De heraansluiting van de landen van het voormalige Joegoslavië is het belangrijkste streven dat Maas (57) dit jaar wil volbrengen. ,,Alles is daar kapot door de oorlog, maar we hopen ze rond de zomer weer op te starten.''

De aansluiting laat nog even op zich wachten. Landen kunnen bijvoorbeeld pas lid worden van de UCTE als het netwerk stabiel is – ook bij uitval van een verbinding of een centrale – omdat leden hun stroomnetwerken aan elkaar koppelen en dus overlast kunnen hebben van stroomonderbrekingen in het buurland. In landen als Bosnië en Albanië is dit nu nog niet het geval en voordat ze op het UCTE-netwerk worden aangesloten moet er eerst een verdeelstation worden afgebouwd en elektriciteitsmasten weer zijn opgericht en bedraad. Het is een strijd tegen de klok.

De UCTE, en met name UCTE-lid Griekenland, willen dat Servië, Bosnië en Kroatië – landen waar stroom nu allesbehalve een zekerheid is – nog deze zomer weer compleet worden aangesloten op het netwerk. Niet zozeer omdat ze deze landen een betere voorziening gunnen, maar omdat de Grieken dan pas weer aangesloten zullen zijn op het grote UCTE-netwerk en zo een vangnet hebben als de stroom uitvalt tijdens de prestigieuze Olympische Spelen die 13 augustus in Athene van start gaan. ,,Stel je eens voor dat tijdens de olympische marathon tijdens de laatste kilometer plots de stroom uitvalt terwijl er vele miljoenen mensen wereldwijd aan de buis gekluisterd zitten. Er is de Grieken veel aan gelegen dat zij aan Europa worden verbonden via de stroomkabels'', zegt Maas.

Aanwas van nieuwe leden is de UCTE wel gewend. De organisatie werd vijftig jaar geleden opgericht door acht landen die hun netwerken aan elkaar wilden knopen om zo elkaar te kunnen helpen bij een stroomtekort. De in Brussel zetelende UCTE telt nu 33 leden verdeeld over 21 landen en is onder meer bezig de internationale netwerken technisch op orde te houden. Maas heeft sinds begin dit jaar de dagelijkse leiding in handen, een functie waarvoor hij twee dagen per week in Brussel zit. De andere dagen werkt hij als manager op het Arnhemse hoofdkantoor van Tennet, de beheerder van het Nederlandse transportnet.

Alhoewel Maas in zijn functie als voorzitter van de UCTE met heel Europa te maken heeft en veel tijd besteedt aan de Balkan-regio, gaat de discussie over de Nederlandse netwerken niet aan hem voorbij. De laatste weken is de strijd over de toekomst van deze netwerken opnieuw ontvlamd. De energiebedrijven willen dat de zeer waardevolle kabels hun bezit blijven, terwijl minister Brinkhorst van Economische Zaken graag ziet dat staatsbedrijf Tennet de netwerken gaat beheren omdat zo de leveringszekerheid beter gegarandeerd zou zijn. Ook Tennet wil een groot gedeelte van het transportnetwerk graag overnemen. Nu is zo'n 40 procent van de hoogspanningsverbindingen – de snelwegen van het netwerk – in handen van Tennet en de organisatie is in gesprek met de energiebedrijven om de resterende transportkabels in handen te krijgen. ,,We zijn al een half jaar aan het praten om deze netwerken in handen te krijgen'', zegt Maas, die eraan toevoegt dat de uitkomst van de gesprekken zal afhangen van de beslissingen in Den Haag. Tennet wil graag alle grote en middelgrote netten (de snelwegen en tweebaanswegen) bezitten en één commandocentrale inrichten voor controle en regeling van noodgevallen op dit netwerk. De kleinere distributienetwerken die in de stad de huishoudens aansluiten op het stroomnet wil Maas niet. ,,Daar zijn veel meer storingen en wij zijn niet geëquipeerd om op de fiets naar een storingsplek te gaan en het probleem te verhelpen.''

Maas concentreert zich als UCTE-chef op de grotere zaken als de voorziening in de Balkan, de olympische elektriciteit en een mogelijke uitbreiding van de UCTE naar Rusland en zelfs Noord-Afrika. ,,We gaan de komende drie jaar een onderzoek doen naar de mogelijkheid om het systeem van Rusland en zijn directe buurstaten aan het UCTE-netwerk te koppelen'', zegt Maas, die eraan toevoegt dat de nieuwe Oost-Europese landen niet direct staan te trappelen om wederom aan het Russische netwerk te worden vastgeklikt, omdat in het verleden de Russen er een handje van hadden de stroom richting het westen af te sluiten als ze zelf niet genoeg hadden. Rusland wil echter graag, omdat het nu stroom wil verkopen voor harde westerse euro's.

Niet alleen een uitbreiding naar Rusland wordt onderzocht, ook naar Noord-Afrika zal de UCTE op termijn wellicht de vleugels uitslaan. ,,Momenteel houdt onze verantwoordelijkheid op bij Gibraltar, maar de landen in het noorden van Afrika – die belangrijk zijn in verband met gasvoorraden – willen er graag bij komen. Er zou een elektriciteitslijn via deze landen, Israël en Turkije weer Europa in kunnen lopen'', zegt Maas. ,,We zijn aan het kijken of zo'n enorm groot netwerk wel stabiel is. Europa is al een van de grootste netwerken ter wereld en af en toe doen er zich onverklaarbare verschijnselen voor.'' Of zo'n groot netwerk wenselijk is betwijfelt Maas. ,,Maar politiek is het niet vol te houden om nee te blijven zeggen en in principe zou zo'n groot netwerk over vijf jaar kunnen bestaan.'' Dan hebben de Grieken twee vangnetten, mochten de Olympische Spelen weer worden gehouden in het land van oorsprong.