De doven komen toch vooral voor elkaar

Wie niet kan horen, kan wel voelen. Zaterdagavond konden ruim duizend dove jongeren tijdens het muziekevenement Sense in het Tilburgse poppodium 013 de passie en emotie van muziek voelen, door het prikkelen van de overige zintuigen.

De buttkicker onder de danspanelen jaagt de knalharde beat van de muziek door het lichaam. Een aromajockey snuffelt aan het goedje voor hem in een bak, en blaast het aroma via de ventilator het publiek in. Drie grote schermen op en naast het podium tonen onafgebroken abstracte beelden. Op het balkon kun je je energie kwijt door fluorescerende verf op de muren te smeren.

Bij Sense, een concert dat dove jongeren muziek wil laten meebeleven, is aan alles gedacht. Maar het lijkt alsof de attracties, zoals een optreden van Hind, interessanter zijn voor de horende bezoeker dan voor de doven en slechthorenden, voor wie ze zijn bedoeld.

De doven zijn vooral druk met elkaar. ,,Wat je hier ziet is bijna heel jong doof en slechthorend Nederland. Het is een klein wereldje. De jongeren van tussen de 15 en 25 gebruiken dit soort evenementen vooral als mogelijkheid om elkaar te ontmoeten. Er worden ook wel eens volleybaltoernooien voor doven georganiseerd, en dan gaat het de meeste bezoekers ook echt niet om het volleyballen'', vertelt Ramon van Renssen. Hij studeert voor doventolk in Utrecht en heeft zich via zijn opleiding als vrijwilliger opgegeven voor deze avond in Tilburg.

In totaal lopen er tien tolken rond, waarvan een aantal professionals en de meerderheid studenten. De horende bezoeker is in de minderheid, zegt Ronald Ligtenberg, initiator van Skyway, dat Sense organiseert. De horenden die er zijn, hebben altijd wel een relatie met de dovenwereld. Voor de doventolken in spe is Sense een unieke kans hun studie in de praktijk te brengen.

Gebarentaal overheerst en dat geeft een apart uitzicht als je vanaf het balkon de mensenmassa overziet. Overal zijn de rappe bewegingen van handen te zien. En in tegenstelling tot de horenden, die moeten schreeuwen om zich verstaanbaar te maken, praten de doven op normale afstand met elkaar en kunnen zij dansen en praten tegelijk. Je merkt pas echt dat dit geen doorsnee avondje-uit is wanneer het volume van de muziek afneemt en er slechts een paar stemmen te horen zijn. Dan lijkt het alsof er maar twintig mensen in de zaal zijn in plaats van een paar honderd.

Het barpersoneel van 013 kent geen gebarentaal. Ze dragen T-shirts met afbeeldingen van verschillende drankjes. Dove bestellers kunnen aanwijzen wat ze willen. ,,Dat werkt erg goed, maar als iemand een ingewikkeld mixje wil, gebruiken we pen en papier'', vertelt een barmeisje.

De trillingen van de muziek zijn favoriet bij de dove bezoekers van Sense. ,,Ik kijk eigenlijk bijna niet naar de schermen, ik wil gewoon dansen'', vertelt een doof meisje via een tolk. ,,De trillingen zijn dan voldoende. Normaal ga ik naar het dovencafé in Den Bosch, maar dit is ook heel leuk. Je ziet wel dat doven en horenden niet erg integreren, er blijven kliekjes bestaan.'' Ligtenberg: ,,Het kan altijd beter. We hebben plannen met de Hogeschool van Utrecht om de projecties op de schermen indrukwekkender te maken.''

Een ander meisje vertelt via de tolk over het optreden van Idols-zangeres Hind, wier optreden een hoogtepunt was tussen bijdragen van de dj's C-Mon & Kypski, Kelvin en Don Diablo. ,,Ik keek afwisselend naar Hind, doventolk en dansers'', vertelt ze. ,,Dat maakte de muziek completer. Mijn vriend is horend. Vanavond genieten we voor de verandering eens samen van de muziek. Dat is heel bijzonder.''

Normaal staat bij dit soort optredens de doventolk op een hoekje van het podium. Maar tijdens het optreden van Hind maakte Corline Koolhof door kleding en choreografie deel uit van het optreden. Andersom was Hind ook een onderdeel van Koolhofs `optreden'. Voorzover mogelijk met een microfoon in de hand, gebaarde ze met Koolhof mee. Koolhof: ,,We hebben veel gerepeteerd en Hind is iemand die de gebaren snel leert.''

Voor Hind was het optreden voor doven een nieuwe ervaring. ,,De reacties van het publiek zijn fascinerend. De gezichtsuitdrukkingen zijn veel duidelijker dan bij horend publiek. Ik durfde wel minder contact te leggen met het publiek dan normaal. Dan zeg ik bijvoorbeeld `en nu met zijn allen'. Dat leek me nu minder geschikt.'' Het blijft stil bij het applaus voor Hind, want doven applaudisseren niet met klappende, maar met wapperende handen.

Voor de horende bezoeker die even op adem wil komen van de beats in de grote zaal, wacht boven een bizar schouwspel; de Stille Disco van internet-radiozender 433FM.com, bekend van de Parade van vorig jaar. Hier ervaar je als horende wat een dove meemaakt als hij een disco binnenstapt. Je ziet mensen dansen maar je hoort geen muziek. Iedereen draagt een koptelefoon, en hoort dezelfde muziek. Voorin het zaaltje vertaalt gebarentolk Ramon van Renssen wat de dj zegt, het ritme van de muziek en de tekst aangevend met gebaren en bewegingen.

Skyway is van plan om Sense voortaan elk halfjaar te organiseren. Maar de stichting richt zich volgens Ligtenberg niet alleen op doven. In juni komt er een fotoproject voor blinden.