Acteur, regisseur, schrijver, stem

Hij had het lichaam van een Romeinse senator, het gezicht van een Russische spion en de fijne gebaren van een Belgische detective met draaisnorretje. Hij was acteur, regisseur, schrijver en jarenlang het gezicht van Unicef. Maar hij was vooral stem. Toen hij zijn beste rollen als acteur al had gespeeld, bleef Peter Ustinov nog jarenlang zitten in de leunstoel van zijn fabuleuze stem, die hij leende aan radio, film en televisie. Gisternacht, zo berichtte zijn agent in Londen vanmorgen, is hij overleden in Zwitserland, 82 jaar oud.

Ustinov, die altijd prat ging op het feit dat in zijn aderen Russisch, Duits, Spaans, Italiaans, Frans en Ethiopisch bloed stroomde, is Engelsman van geboorte. Hij werd in 1975 in de Engelse adelstand verheven, wat op de titelrollen sindsdien graag tot uiting mocht worden gebracht in `Sir Peter Ustinov'. Ustinov had een vroege start in de filmwereld en op alle fronten. Op zijn 25ste had hij al verschillende filmrollen op zijn naam staan, een film geregisseerd en geproduceerd en verschillende scenario's geschreven.

Hij is vandaag de dag vooral te zien als de geaffecteerde Hercule Poirot in enkele eeuwig herhaalde (tv-)films uit de jaren '70 en '80, waarin hij de door Agatha Christie bedachte detective speelt. Death on the Nile, Evil under the Sun, Appointment with Death, om de drie Poirot-speelfilms te noemen. Ze zijn amusant, omdat Ustinov een zeer geestig acteur was – ,,comedy is the only way I know of being serious'', zei hij in een interview – maar ze halen het niet bij zijn beste rollen zoals in Quo Vadis? (1951), Lola Montès (1955), Spartacus (1960) en zijn eigen Billy Budd (1962).

Kostuumfilms waren het meestal. Ustinov speelde vooral rollen uit de oudheid, uit de wrede Oriënt of uit de negentiende eeuw. Lola Montès van Max Ophüls is misschien wel zijn mooiste film. Ustinov is er de buikige circusdirecteur die in de piste Lola Montès presenteert, de gevallen vrouw die ooit de minnares was van koningen en prinsen en nu veroordeeld tot een bestaan als circusattractie.

[Vervolg USTINOV: pagina 9]

USTINOV

Groot verteller en imitator

[Vervolg van pagina 1]

In de meeste rollen is Ustinov een ijdele, maar voorkomende, welgemanierde man van de wereld. Steevast ontdekt de kijker achter die beschaafde façade al snel meer onbetrouwbare trekjes, lafheid en wreedheid. In Lola Montès is Ustinov van meet af aan wreed en hard en schemert pas in de laatste scènes nog iets van compassie door.

In zijn beste films wisten zijn regisseurs Ustinovs fenomenale imitatietalent in goede banen te leiden. Als de regie minder streng was, dan werd zijn acteren iets wat je gerust schmieren mag noemen - niet minder geestig, wel minder waardevol. Zo gaf hij op een heerlijk-overdadige manier stem aan Prins John in de Disney-versie van Robin Hood (1973).

Zijn vocale talenten maakten hem tot een groot verteller, een kwaliteit die hij ten volle inzette toen hij in 1971 Ambassadeur werd van de VN-organisatie voor kinderen, Unicef.

Een prachtige proeve van wat hij met zijn stem allemaal kon, staat op een opname van Grand Prix of Gibraltar, die nog altijd op cd verkrijgbaar is. Hier verslaat Ustinov een fictieve autorally in de jaren vijftig rond de Rots van Gibraltar. In het uur dat de cd duurt horen we Ustinov niet alleen álle stemmen vertolken, maar ook álle autogeluiden.