Zomertijd wereldwijd een allegaartje

Dat de klok dit weekeinde een uur vooruit wordt gezet is intussen al zó vertrouwd, dat men geneigd is te vergeten dat het verschijnsel `zomertijd' pas sinds enkele decennia gemeengoed is. Na pogingen eerder in de vorige eeuw werd ze in 1977 definitief ingevoerd. Nog recenter is de Europese afspraak de zomertijd te laten ingaan op de laatste zondag van maart en te beëindigen op de laatste zondag van oktober. Voor de bekende kwestie of de klok voor- of achteruit moet, is een ezelsbruggetje: `voorjaar vooruit'. Of in het Engels: `spring forward, fall back'.

Deze ezelsbruggetjes en meer informatie over zomer- en wintertijd, tijdrekeningen, kalenders en dergelijke is onder andere te vinden op de website van het KNMI, www.knmi.nl en op sites van de Utrechtse universiteit, te bereiken via www.phys.uu.nl en www.astro.uu.nl. Toegankelijk en speciaal gericht op jongeren is www.kennisnet.nl, dat ook leeropdrachten bevat.

De zomertijd is een `uitvinding' van de Brit William Willett uit 1907. Hij beoogde langer van het daglicht te profiteren en zo kosten te besparen. In Nederland kende tot begin vorige eeuw elke plaats zijn eigen tijd, afhankelijk van de hoogste zonnestand, die in het oosten van het land vroeger viel dan in het westen.

Met de komst van een landelijk spoorwegnet werd een standaardtijd noodzakelijk. Tot 1940 bestond in Nederland de `Amsterdamse tijd', die veertig minuten achterliep op de Midden-Europese tijd, maar twintig minuten vóór

op de West-Europese tijd, de Greenwich Mean Time.

Wereldwijd is de zomertijd (Daylight Saving Time) een allegaartje. Veel landen, de strook rond de evenaar uitgezonderd, passen haar toe, maar op uiteenlopende manieren. In de Verenigde Staten doen de staten Arizona en Indiana bijvoorbeeld niet mee en in Canada loopt de provincie Saskatchewan uit de pas. In veel landen op het zuidelijk halfrond begint een dezer weken de wintertijd, maar ook daar is allesbehalve eenheid. Japan en China passen geen zomer- of wintertijd toe. In Australië, waar door de omvang toch al grote tijdsverschillen zijn, wordt in een aantal regio's geen klok voor- of achteruit gezet, zodat een lappendeken van tijdzones ontstaat, zowel verticaal als horizontaal. Informatie over tijden en tijdzones wereldwijd is onder andere te vinden op wwp.greenwichmeantime.com en www.worldtimezone.com.

En de zomertijd is nog steeds niet onomstreden, getuige het bestaan van de `sociëteit tegen de zomertijd', antizomertijd.cjb.net. Maar concrete acties van dit gezelschap zijn zo te zien schaars: de laatste aanpassing van de site dateert van vóór de wintertijd: 26 oktober 2003.

www.knmi.nl, www.kennisnet.nl, www.worldtimezone.com