Ingehaald door de Consumentenbond

Het gaat niet goed met de Nederlandse Vereniging van Huisvrouwen. In mei bespreken de afdelingen maatregelen om het verlies aan leden in te dammen. De emancipatie van de huisvrouw lijkt iets te goed gelukt.

Rond tien uur rijden de eerste auto's het parkeerterrein op. De vrouwen stappen uit en verzamelen zich bij de ingang van Panorama Tulip Land in Voorhout, volgens de folder ,,'s werelds grootste en kleurrijkste bloemenpanorama's''. Excursieleidster Ina Jongepier, een groen speldje met het logo van de Nederlandse Vereniging van Huisvrouwen op haar trui, wijst de groep de ingang en regelt toegangskaartjes. ,,Ga maar een beetje bij elkaar zitten'', zegt ze tegen de vrouwen die alvast naar binnen lopen.

Als ze tien minuten later in groepjes van vier hun eerste kopje koffie drinken en appeltaart eten, kijken de vrouwen naar schilder Leo van den Ende die al zeven jaar onverstoorbaar werkt aan een enorm schilderij dat een panorama van de bollenstreek voorstelt. Al snel komt de stemming er bij het gezelschap goed in. Ze stellen vragen aan de gids, geven de thermoskan door en maken onderling grapjes.

Meer dan twintig leden, vooral zestig-plussers, van de Nederlandse Vereniging van Huisvrouwen (afdeling Haarlem) doen op donderdagochtend mee aan de excursie naar Voorhout. Het is een van de vele activiteiten die de afdeling dit jaar organiseert voor haar leden. Er zijn wekelijks bridge-avonden, wandelochtenden, etentjes. Maar ook kunnen de vrouwen regelmatig meedoen aan werkbezoeken, lezingen en `doe-ochtenden'. ,,Wij vinden het belangrijk dat de leden er ook iets van opsteken'', zegt presidente Elisabeth Grolman-van 't Net. Ina Jongepier: ,,Het moet wel informatief zijn. Voor een bingo komen ze niet meer.''

De hoge opkomst van vandaag kan niet verhullen dat het ledental van de Haarlemse afdeling al sinds de jaren tachtig achteruit loopt. Het aantal leden is gekrompen van meer dan 1.000 naar circa 240. Bovendien, zegt Grolman van 't Net, zijn de leden aan het vergrijzen. ,,Wij richten ons nu vooral op vrouwen die het arbeidsproces verlaten. De meeste leden zijn toch 45 jaar of ouder.'' Het jaarthema van de afdeling Haarlem is dit jaar: `Is ouder worden eigenlijk wel leuk?'

Landelijk is dit niet veel anders. De Nederlandse Vereniging van Huisvrouwen (sinds 1912) is sinds het begin van de jaren zeventig langzaam maar gekrompen - de vereniging is ruim gehalveerd tot zo'n 30.000 leden. De gemiddelde leeftijd van de leden is landelijk gestegen naar boven de vijftig jaar. Daar komt bij dat de vereniging de laatste jaren met verliezen van enkele tienduizenden euro's per jaar kampt.

In mei, op de jaarlijkse ledenvergadering, moeten er daarom knopen worden doorgehakt. De leden moeten kiezen op wat voor manier de NVvH verder gaat - misschien komen de tientallen lokale en gewestelijke afdelingen losser te staan van de landelijke vereniging, misschien moet het centraal bureau inkrimpen. Tot die tijd hult het landelijk bestuur zich in stilzwijgen over de onzekere toekomst van de vereniging.

De meeste leden van de vereniging weten wel hoe het komt dat de vereniging steeds minder vrouwen aanspreekt. Het is het truttige imago dat ten onrechte aan de vereniging kleeft, zeggen ze. En de naam. Grolman van 't Net: ,,Huisvrouw, dat klinkt voor veel mensen niet zo chic. Ik zeg altijd: ik ben lid van vrouwenvereniging NVvH.''

En dat terwijl de NVvH in 1912 juist begon als een progressieve beweging. ,,De vereniging werd opgericht om de maatschappelijke positie van de huisvrouw te verbeteren'', zegt Ruth Oldenziel, hoogleraar techniekgeschiedenis aan de Technische Universiteit Eindhoven. Zij onderzocht als co-auteur van het boek Schoon genoeg de opkomst en het verdwijnen van de Nederlandse huisvrouw. Oldenziel: ,,De vereniging streed voor de emancipatie van vrouwen die binnenshuis werkten. Bovendien kwam ze op voor vrouwen in de lagere klassen, die vaak gedwongen werden om dienstmeisje te worden of in een fabriek te werken.''

Beroepstrots - dat was het recept in de eerste decennia. De huisvrouw moest uitstralen dat haar werk niet ondergeschikt was aan dat van de man. Een schoongepoetst huis was een statussymbool geworden. En daarmee, zegt Oldenziel, was de NVvH haar tijd ver vooruit. In 1927, schrijft historicus Ineke Jonker in het jubileumboek Huisvrouwenvakwerk uit 1987, ontstond het eerste vrouwenstrijdlied: Nederlands vrouwen, van huis uit gewend / Aan spaarzaamheid, reinheid en orde / 't Geluk en de vrede, de welvaart van 't land / De toekomst der jong'ren, 't rust al in uw hand.

Bovendien praatte de vereniging opeens mee in talloze overlegorganen. Over de financiële positie van het dienstmeisje, over de kwaliteit van naaimachines, over het onderwijs aan de huishoudscholen. Het keurmerk waarmee de vereniging nieuwe huishoudelijke artikelen maakte of brak, was bekend onder consumenten en berucht onder fabrikanten. In het verenigingsblad Denken en Doen stonden tips over de lichtinval bij het koken of de oplossing voor het tekort aan huishoudsters: de stofzuiger.

Fabrieken, vertellen oudere leden, sloofden zich uit als een lokale afdeling van de NVvH op werkbezoek kwam. Het hoogtepunt van de huisvrouw was ook de bloeiperiode van de vereniging. In de jaren vijftig bleef vrijwel iedere getrouwde vrouw thuis.

Ruth Oldenziel: ,,Vanaf de jaren zeventig is het bergafwaarts gegaan. De NVvH werd steeds minder vaak uitgenodigd om in commissies te zitten. Het keurmerk werd bovendien ingehaald door dat van de Consumentenbond, die veel radicalere standpunten innam.'' Het keurmerk bestaat inmiddels niet meer. Sinds 1998 is het daarom opgegaan in een algemeen zegel.

Erger was nog dat steeds minder vrouwen het vak van huisvrouw als ideaalbeeld zagen. Steeds vaker gingen zij gewoon werken. Een gevolg van dezelfde emancipatie waar de vereniging ironisch genoeg zélf zo hard voor had gestreden. ,,De maatschappij is veranderd. Jongere vrouwen hebben het druk gekregen met werken en hebben steeds tijd om in verenigingen te zitten'', zegt C. Draisma, contactpersoon van de afdeling Gouda. ,,Trouwens, oudere vrouwen werken ook steeds langer door. Veel afdelingen hebben moeite om bestuursleden te vinden.''

En vergeet de enorme concurrentie niet tussen de verenigingen die zich op ouderen richten, zegt Ina Jongepier van de Haarlemse afdeling. ,,Er zijn ouderenbonden, clubs voor plattelandsvrouwen. Het leven is ook voor oudere vrouwen druk, die moeten een keuze maken. We organiseren daarom uitstapjes waar ze ook echt iets van leren.''

Maar heeft de vereniging nog wel toekomst, nu de emancipatie van de huisvrouw kennelijk gelukt is? Ja, denken de meeste leden. Volgens een peiling op de website van de NVvH zien 111 van de 145 deelnemers de vereniging nog steeds zitten. Maar, waarschuwt Grolman van 't Net, het roer zal om moeten. ,,We zouden bijvoorbeeld meer kunnen doen aan allochtone vrouwen. Die hebben nog een emancipatiegolf nodig. Helaas lukt het ons nog niet om ze bij de vereniging te betrekken.''