Hollands dagboek: Marijke van der Molen

Producer Marijke van der Molen werkt sinds anderhalf jaar aan een hoorspel van de zevendelige romancyclus Het Bureau van J.J. Voskuil, waar meer dan 200 acteurs aan meewerken. De dagelijkse uitzendingen beginnen 5 april. `Hoe zit Jacob Derwig in zijn tijd als zijn vrouw moet bevallen?' Van der Molen (49) heeft een relatie met scenario- schrijver en regisseur Jeroen Planting en een 22-jarige zoon, Bobby.

Woensdag 17 maart

Tijdens het wakker worden realiseer ik mij dat ik als dochter van een journalist jarenlang in slaap ben gevallen bij het geluid van een typemachine. Het gedreun van de toetsen en het belletje aan het eind van de regel zijn dezelfde geluiden die voorkomen in Het Bureau. Voor mij betekent het veiligheid. De dag van de eerste uitzending komt heel dichtbij. Ik krijg van de NPS-persdienst een lijst van publiciteitsactiviteiten. Peter (te Nuyl, bewerker en regisseur) belt mij vroeg om te overleggen over de verdeling daarvan tussen hem en Krijn (ter Braak, bewerker en vertolker van `Maarten Koning').

De zaakwaarnemer van Hennie Stoel belt, want het contract is nog niet binnen voor de opnamen van maandag a.s. Zij gaat de aan- en afkondigingen inspreken. Ik probeer deze dag te besteden aan het maken van de breakdown. Uit de romantekst die door Peter en Krijn is bewerkt tot alleen de dialogen, moeten lijsten gemaakt worden van welk personage de tekst spreekt en met wie hij of zij in diezelfde scene zit. 6.600 scriptpagina's in totaal. Dan weet ik uiteindelijk welke acteur met welke andere acteur naar de studio moet komen. Onwaarschijnlijk vervelend en saai werk, helaas zonder Jeroen.

Deze middag afspraak met Peter in Hilversum. Buiten op een terras overleg over de casting van nog op te nemen acteurs. De lente streelt. We hebben nog een jaar opnamen en montage te gaan. De honderden personages die Voskuil heeft bedacht worden gespeeld door meer dan tweehonderd acteurs. Bijna de hele casting doen we zelf. Raar om niet op fysiek, maar op stem acteurs te kiezen. Om zeven uur rij ik terug naar Amsterdam waar ik snel nog even de e-mail check. Gelukkig helemaal niets over Het Bureau.

Half twaalf haal ik Jeroen op die terugkomt uit Luxemburg.

Donderdag

Half tien bespreking in de Bytonstudio met technicus Frans en Peter de regisseur. Peter noemt mij altijd Hoofdbureau. Is het mogelijk om nog beter te plannen bij opname en montage? Veel acteurs spelen 's avonds in het land, dus moeten om vier uur weg. Soms weet ik pas een dag van tevoren of acteurs beschikbaar zijn en soms gebeurt er iets zodat we niet kunnen opnemen. Het vraagt een groot aanpassingsvermogen van iedereen.

Om elf uur hebben Peter en ik een gesprek op de NPS-Radio met programma-directeur Rob Heukels. Aan de hand van het aantal pagina's dat we nog moeten opnemen rekenen Peter en ik aan Rob voor dat het aantal uitzendingen groter gaat worden dan de oorspronkelijk geplande 360 en dat we waarschijnlijk niet eerder dan begin 2006 met uitzenden klaar zijn. Wat te doen met een zomerstop zoals gebruikelijk binnen de omroep?

Terug in Amsterdam rij ik naar nichtje Martijn met wie ik naar Qi Gong-les ga. Qi betekent energie, Gong betekent werken. Het is heerlijk ontspannend. Toch racen naar huis waar de hond smekend kijkt en eigenlijk een lange wandeling verwacht. Helaas voor de hond, maar samen met Jeroen ga ik op uitnodiging van goede vriend Paul Gallis naar het Nationale Ballet met een Balanchine-programma. Paul heeft een geestig decor ontworpen voor het ballet Who Cares. Beeld zonder gesproken woord, zoals ballet, doet mij niet zo veel. Beeld met gesproken woord, zoals film en toneel, des te meer. Gesproken woord zonder beeld, zoals Het Bureau, ook. Bij thuiskomst vind ik allemaal mails die over Het Burau gaan. Ik besluit ze niet te lezen tot morgenochtend.

Vrijdag

Om tien uur een afspraak buiten Amsterdam over mijn mogelijke betrokkenheid bij een speelfilm. De laatste twee jaar zijn veel film- en documentaireprojecten waar Jeroen en ik aan zouden werken niet doorgegaan. Gelukkig vroeg de NPS mij als producer voor Het Bureau en bleek het groter dan menig filmproject.

De middag werk ik aan de breakdown. Onze vriend Felix biedt hulp en we lachen wat af. Het is ongelooflijk dat Het Bureau zo geweldig is, terwijl er nagenoeg niets maar dan ook niets gebeurt.

Uit de vorige opnameperiode zijn bepaalde rollen die te weinig tekst hadden nog niet opgenomen. Het zou te kostbaar zijn geweest die acteurs te laten komen voor vier zinnen. We gaan door de lijst met namen om te kijken of we inmiddels meer tekst voor die acteurs kunnen vinden. Dan kunnen die afleveringen daarna worden afgemonteerd. Het is nu een gatenkaas, zoals Peter altijd zegt. We voelen de hete adem van de steeds dichterbij komende dagelijkse uitzendingen, dus we moeten ze gaan opnemen.

Half zeven feestje bij Rinkel Film, de filmproducenten van Van God Los. Ik ontmoet een kennis die een paar jaar geleden suikerziekte heeft gekregen. Omdat ik het ook heb, staan we op een gegeven moment tegen elkaar op te bieden over het wel of niet voelen van hypo's, hypers, bloedsuikermeters, soorten insulines en naalden, kennis van voeding. Stress is funest, daar zijn we het over eens. Wij kunnen dat meten.

Zaterdag

Prinses Juliana is overleden. Het beheerst de hele dag het nieuws.

Op televisie worden op alle zenders fragmenten uit haar leven vertoond. Het brengt mij herinneringen uit mijn jeugd. Herinneringen die ik ook krijg als ik afleveringen van Het Bureau hoor. De trams klonken anders en er waren er niet zoveel. Het geluid van telefoons, typemachines, lichtknopjes, tikkende klokken. Op kantoren mocht gerookt.

Peter heeft zeer zorgvuldig al de geluiden passend bij de tijd van de afleveringen in de uitzendingen gebracht. Een groot deel hebben we aan het begin van de opnameperiode opgenomen, nadat ik een dag lang in de decorafdeling van het NOB alle juiste rekwisieten had uitgezocht. Telefoons, bakelieten lichtknopjes, veel verschillende typemachines, een gasstelletje voor gewoon gas en twee fauteuils met een krakende veer en nog veel meer. Voor de fauteuils heb ik halsbrekende toeren moeten uithalen. De stellingen met fauteuils zijn wel vijf meter hoog. Mijn hoogtevrees overwonnen, want ik moest het toch eerst zelf horen.

Bij het nalopen van de mapjes met de buitenlandse rollen realiseer ik me dat ik moet overleggen met Bert Geurkink hoe we verder gaan. Wij noemen Bert Bureau Buitenland. Bert heeft buitenlandse acteurs gecast maar ook regionale acteurs. Amateurtoneelspelers uit verschillende gebieden in Nederland die met een zeer duidelijk accent praten.

De avond met Jeroen bij mijn zeer goede vrienden Harm en Jay doorgebracht. Dierbaar. We praten over Jacob Derwig die gister de Mary Dresselhuysprijs heeft gekregen. Jacob speelt in Het Bureau Bart Asjes. Jacob is een acteur die ik heel erg goed vind.

Wonderlijk eigenlijk dat ik nooit droom van Het Bureau.

Zondag

Peter en ik zijn gevraagd in het Radio 1-journaal. Vanwege het overlijden van Prinses Juliana is de programmering aangepast en gaat het niet door. Stiekem hoop ik op volgende week. Ik besluit een fikse wandeling te maken in mijn Amsterdamse Bos. We wandelen er vaak en veel. Ik zie vandaag de vorderingen van de bomenkap en de restauratie van het prachtige Dachaumonument. Telkens als ik over die tegels loop, ervaar ik een wanhoopsgevoel. Helaas besef ik maar al te goed dat oorlog wel erg dichtbij komt. Ik ben moe en besluit vanmiddag niet naar de première van Romeo en Julia van Toneelgroep Amsterdam te gaan. Het hoofd moet leeg. Werken in de tuin, ondanks het slechte weer, doet wonderen. Lees kranten en spel de Time. 's Avonds heerlijk koken, tijdens het eten praten we over de schilderkunst van Julian Schnabel, de modewissel van Tom Ford, film en acteurs. Wat acteurs betreft hebben we zo onze voorkeuren.

Maandag

In de studio beginnen om elf uur de opnamen met Hennie Stoel voor de aan- en afkondigingen van elke aflevering. Aansluitend hebben Krijn, Peter en ik een productiebespreking. De neuzen dezelfde kant op, noemen wij het. Eens in de paar weken, bij voorkeur tijdens een lunch bij mij thuis, hebben we zo'n bespreking.

Deze keer is het in een restaurant naast de studio. Wanneer gaat de flyer naar de acteurs?, vraagt Krijn. Als ik 'm aangeleverd krijg, kan ik alleen maar zeggen. Hoe zit Jacob Derwig in zijn tijd als zijn vrouw moet bevallen in april? Kan Mark Rietman eerder worden ingepland, want die krijgt het druk in mei. Wanneer komt Huub van der Lubbe naar de studio om het nummer `When you're down and out' in het Nederlands in te zingen? Is nog onzeker. Ik moet niet vergeten dat Huub diezelfde opnamedag nog tekst moet inspreken die bij de vorige opname met hem niet is gedaan. Lekje, noemt Peter zoiets. Huub speelt de rol van Cor de Bruin. Op initiatief van een klein platenlabel worden de Bureau-tunes op cd uitgegeven. Het Bureau begint een waaier te worden. We bespreken de planning van de volgende opnameperiode. Ik wil de eerste twee weken in mei zo snel mogelijk volgepland hebben. Na de bespreking zit ik even bij de montage. Fascinerend om te zien hoe Frans en Peter op piepkleine details reageren.

Tijdens het eten met Jeroen praten we over acteurs en dat Karl Appel in een film speelt van Peter Greenaway. Het is alleen niet Karl Appel, maar de acteur Porgy Franssen, die in Het Bureau de rol speelt van Karl Appel. We komen niet meer bij van het lachen. Als we nu ook al acteursnamen gaan verwarren met de rolnaam in Het Bureau, valt niet meer te ontkennen dat we er meer mee bezig zijn dan we zelf denken.

Dinsdag

De wereld reageert geschokt op de moord op Yassin. Ik vraag mij af wat de gevolgen worden.

Ik krijg een hele serie e-mails van Peter, Krijn en de NPS met details over interviews deze week. Elke mail over Het Bureau gaat altijd cc naar mij. Onderling kan er dus geen misverstand zijn. Ook veel wat niet voor de buitenwereld bestemd is. Inmiddels zijn deze e-mails een boek op zich.

Vandaag werken we aan de checklist. Altijd een beetje spannend. Dan blijkt nadat je alle tekst van een bepaalde rol hebt opgeteld of het genoeg is een acteur naar de studio te laten komen. Peter neemt ongeveer 25 pagina's per dag op. Sommige acteurs, zoals Joop Keesmaat die Beerta speelt en Yvonne van den Hurk die Nicolien speelt, hebben wel een paar honderd pagina's. Dat is tenminste lekker plannen! Er zijn ongelooflijk veel kleine rollen met weinig tekst. Dus tekst verzamelen is een doel op zich geworden. Om de saaiheid van het maken van de lijst te doorbreken roddelen we over de acteurs.

We bespreken de logistiek van de planning voor de komende opnameperiode. Veel acteurs moeten opgehaald worden. Peter kan slecht tegen wachten. Het streven is dat dat zo min mogelijk gebeurt. Krijn vindt wachten juist wel prettig, want dat geeft hem even rust. Als Maarten Koning speelt hij in elke scène. Hij heeft de afgelopen tijd met meer dan 150 tegenspelers in de studio gezeten.

Woensdag 24 maart

Radio Noord-Holland wil een interview met Yvonne van den Hurk. Ik mail haar. De persafdeling regelt het verder. Ik besluit om te informeren naar de kosten van adverteren in de Amsterdamse trams. Teksten uit Het Bureau op de monitoren laten zien die in de tram hangen.

Tot mijn grote vreugde word ik 's middags gebeld door het Radio 1-journaal. We gaan in de herkansing a.s. zondag. Peter (chef de Bureau) stuurt mij een e-mailtje dat hij hoopt dat prins Bernhard nog even wacht met zijn eeuwige safari, want dat we het anders wel weer kunnen schudden.

In de middag naar de tandarts, ze heet Yvonne. Ze is een wonder. Nooit meer pijn. Bobby belt om af te spreken hoe laat hij komt om de tapes te bekijken van de studio-opnamen. Nadat de NPS het idee voor een making of had afgewezen, hebben Peter, Krijn en ik besloten de film wel te maken, maar er pas iets mee te doen als alles voor de radio is opgenomen. Bobby doet deze zomer eindexamen montage aan de filmacademie. Supertrots ben ik op hem. Ik wil graag met hem een voormontage maken.

Ik realiseer mij dat Het Bureau zonder de nieuwe techniek nooit geproduceerd had kunnen worden. De snelheid waarmee alle informatie wordt uitgewisseld heeft niets meer te maken met de tijd waarin Het Bureau speelt. De veiligheid van de typemachine is echt verleden tijd.

Peter hoopt dat prins Bernhard nog even wacht

met zijn eeuwige safari