Een duur optrekje

Een buitenlands samenlevingscontract wordt in Frankrijk niet erkend. En dus lopen Nederlandse samenwonenden met een tweede huis in Frankrijk een groot financieel risico. Als een van beide partners overlijdt, moet de ander 60 procent successierechten betalen.

Het leek zo mooi: begin december 2002 koopt een Nederlands stel een huis in de Provence. Ze betalen ieder de helft van de aanschafprijs van drie ton. Maar de vreugde over het optrekje in het zonnige zuiden is kort. Drie weken na ondertekening van het koopcontract overlijdt de man. De vrouw, zijn enige erfgenaam, ontvangt enige tijd later een heffing van de Franse fiscus: of ze 60 procent van de waarde van het geërfde deel van het huis aan successierechten wil betalen. Ofwel: 90.000 euro.

De vrouw was niet met haar partner getrouwd; ze hadden een (in Nederland notarieel vastgelegd) samenlevingscontract. En dat wordt door de Franse overheid fiscaal niet erkend. Franse samenwonenden, in het bezit van een officiële Franse samenlevingsovereenkomst (PACS), krijgen in het geval van successiebelasting een vrijstelling van 57.000 euro. Over de volgende 15.000 euro betalen ze 40 procent en over het resterende bedrag 50 procent. Daarmee zijn ze slechter af dan Franse gehuwden, die een vrijstelling van 76.000 euro hebben en daarna met tarieven vanaf 5 procent worden belast. Aan buitenlandse samenwonenden met een notarieel vastgelegd samenlevingscontract en geregistreerde partners hebben de Fransen geen boodschap – dergelijke overeenkomsten worden niet gelijkgesteld aan de Franse PACS en deze nabestaanden betalen dus het tarief van derden: 60 procent over de waarde van de nalatenschap. Ter vergelijking: in Nederland hebben zowel gehuwden als officieel samenwonenden en geregistreerd partners recht op een vrijstelling van de successiebelasting van 496.324 euro.

De vrouw in bovenstaand voorbeeld is niet de enige die een financiële domper wachtte na het overlijden van haar partner: van de naar schatting 150.000 Nederlanders met een tweede huis in Frankrijk zijn er zo'n 30.000 niet getrouwd. Saillant is dat ook homoseksuelen die in Nederland officieel getrouwd zijn in Frankrijk te maken krijgen met een successiebelasting van 60 procent indien hun partner overlijdt. De reden: ook het homohuwelijk wordt niet erkend door de Fransen.

`Een treurige zaak', noemt advocaat Ton Steinz de situatie voor Nederlandse samenwonenden met een huis in Frankrijk. Steinz is gespecialiseerd in juridische vraagstukken met betrekking tot onroerend goed in Frankrijk en schrijft regelmatig voor het tijdschrift Maison en France. ,,Er zijn al tien jaar onderhandelingen gaande tussen Nederland en Frankrijk om een verdrag op te stellen waarmee dubbele heffing van successiebelasting wordt voorkomen. Daarin zou ook geregeld moeten worden dat mensen die volgens de Nederlandse wet officieel samenwonen, gelijkgesteld zijn aan Franse samenwonenden. Met Zwitserland en Oostenrijk was een dergelijk verdrag binnen enkele jaren geregeld. Maar met ons land, dat relatief de meeste bezitters van Franse huizen telt, wil het maar niet lukken.'' Het ministerie van Financiën wil geen commentaar geven op de vraag waarom er nog steeds geen verdrag is.

Naar aanleiding van het geval van de Nederlandse vrouw – die volgens Steinz tot op heden het veel lagere tarief voor Franse samenwonenden betaalt, zonder protest van de inspecteur van belastingen – heeft de advocaat actie ondernomen. Hij nam contact op met het Franse Kamerlid Patrick Bloche dat enkele jaren geleden de PACS-wet indiende en legde hem de problemen van Nederlandse samenwoners voor. De kwestie heeft inmiddels ook de aandacht van het Nederlandse parlement: de VVD-Kamerleden Aptroot en Luchtenveld hebben onlangs vragen gesteld over de kwestie. Dezelfde vragen zijn door Steinz doorgespeeld aan Bloche. Ook de Europese Commissie is gevraagd om een mening over de ongelijke behandeling tussen Franse en buitenlandse samenwonenden. Ten slotte spant de Franse ambassade in Den Haag zich voor de kwestie in.

Steinz heeft goede hoop dat de problemen binnen afzienbare tijd opgelost worden: enerzijds door een wetswijziging in Frankrijk, waarmee de positie van buitenlandse samenwonenden alsnog gelijkgetrokken wordt met die van Franse samenwonenden, anderzijds door de totstandkoming van een belastingverdrag tussen beide landen waarin de kwestie geregeld wordt.

Tot het zo ver is, zullen samenwonenden creatief moet zijn, luidt het advies van advocaat Steinz. Samenwonenden die geen 60 procent successiebelasting willen betalen, kunnen een PACS sluiten. ,,Dat kost 550 euro, maar je reduceert de successierechten wel tot een veel lager percentage'', aldus Steinz. Het sluiten van zo'n Franse samenlevingsovereenkomst kan zowel in Nederland als in Frankrijk geschieden. Wel moet die geregistreerd worden in de gemeenschappelijke woonplaats. Volgens de Franse regels moet dat voor Nederlandse tweedehuizenbezitters bij het Franse consulaat gebeuren, maar de Nederlandse overheid heeft dat verboden. Steinz: ,,Sindsdien zijn we genoodzaakt sluipwegen te gebruiken. We sturen dergelijke PACS-contracten tussen Nederlanders nu op naar het Tribunal d'Instance (kantonrechter) van de plaats waar het onroerend goed ligt met de mededeling dat het stel dáár woont en we krijgen het vereiste stempeltje.''

Voor gehuwde homoparen werkt die oplossing echter niet, omdat alleen ongehuwden een PACS kunnen sluiten. Ook hier moet een sluipweg bewandeld worden. Steinz: ,,Voor het sluiten van een PACS moet je van je eigen overheid een verklaring van ongehuwd-zijn overleggen. En die kan de Nederlandse overheid formeel niet geven, want een homogehuwde is hier gewoon getrouwd.'' Het Nederlandse consulaat in Parijs is volgens hem echter bereid om voor homo's een verklaring van niet-gehuwd zijn af te geven. Het consulaat ontkent dit. Het ministerie van Buitenlandse Zaken wil niet ingaan op de kwestie voordat de Kamervragen zijn beantwoord.

Voor alle relatievormen, dus ook voor gehuwden, is het het overwegen waard om de nettowaarde van het Franse onroerend goed zo laag mogelijk te houden. Bijvoorbeeld door een hypotheek. De Franse successiebelasting is voor de langstlevende namelijk meestal hoger dan bij ons en kan vaak maar gedeeltelijk met de Nederlandse aanslag worden verrekend. De successierechten worden berekend over de nettowaarde van de nalatenschap. Hoe lager die waarde is, hoe lager de aanslag. Deze hypotheek dient bij voorkeur bij een Nederlandse bank te worden afgesloten, omdat Franse banken alleen een hypotheek geven op het moment van aankoop of voor een verbouwing. Steinz: ,,Dus als je al een Frans huis hebt en bij nader inzien een hypotheek wilt afsluiten of verhogen, kan dat niet bij een Franse bank. Hopelijk zal het verdrag niet meer vereisen dat Nederlanders, alleen voor de successie, een hypotheek moeten afsluiten.''

Overigens kunnen ook gehuwden tegen lelijke tegenvallers aanlopen op het moment van vererving, waarschuwt Steinz. ,,Bij gehuwden zonder testament, die geen kinderen hebben, gaat in Nederland alles naar de langstlevende. In Frankrijk gaat de helft naar de ouders. Die zijn niet te onterven. Hun aandeel kan (met een testament) alleen worden ingeperkt. Het Nederlandse erfrecht wordt in Frankrijk niet erkend. Wel

is nog een alternatief mogelijk via de

oprichting van een Franse rechtspersoon.''

Ook de rol van kinderen is in het Franse erfrecht anders. Als een langstlevende partner een huis in Nederland erft, wordt hij eigenaar van het pand en kan dat verkopen en vervangen. Volgens het Franse erfrecht kan de langstlevende weliswaar het vruchtgebruik krijgen, maar als hij het pand wil verkopen, gaat een deel van de opbrengst naar de kinderen. Zijn er kinderen uit een eerder huwelijk, dan kan het helemaal ingewikkeld worden. Steinz: ,,Erven de kinderen het huis van een stiefouder, dan valt aan de 60 procent formeel niet te ontkomen en moeten weer sluipwegen worden bewandeld om aan een vergelijkbaar resultaat als in Nederland te komen.'' Ook deze kwestie is in de Kamer aan de orde gesteld.

Steinz' advies: Maak altijd een testament als je een huis in Frankrijk hebt, liefst ook in het Frans, zodat de Franse notaris precies weet wat je bedoeling is.

Meer informatie: advocatenkantoor Steinz (www.steinz.nl; 035-531 31 43). Notariskantoor Tomlow & Zeestraten, 045-571 70 44