De andere Popper 2

`Popper bedacht kernidee niet zelf', kopt NRC Handelblad van 13 maart. Spreken van plagiaat, `dat gaat te ver', aldus Ter Hark, auteur van een nieuw boek over Popper. Maar hij vraagt zich wel af wat de reden moet zijn geweest om Selz te negeren. Selz wordt door hem neergezet als een geïsoleerd figuur die postuum een nieuw eerbetoon verdient. Dit beeld van de genegeerde en geïsoleerde Selz behoeft enige correctie.

Popper heeft er nooit een geheim van gemaakt dat hij de psychologie de rug heeft toegekeerd omdat hij het werk van Selz zo waardeerde dat hij meende er weinig aan te kunnen toevoegen. Bovendien moest Selz, van joodse afkomst, niet alleen zijn werk in 1933 staken, ook verwijzing naar zijn werk werd verboden. Dit verbod op verwijzing naar Selz' werk bleef ook nog na de oorlog doorwerken.

Het interview roept het beeld op dat Selz pas in 1939 toevallig in contact komt met Nederlandse wetenschappers. Ook dit is een onjuist beeld. De tot pedagoog omgeschoolde Nederlandse natuurkundige Phillip Kohnstamm liet zich al in de jaren twintig diepgaand door het werk van Selz beïnvloeden. Dit had grote gevolgen voor zijn onderzoek naar de opvoedbaarheid van intelligentie. In mijn proefschrift (Grenswachters van de pedagogiek, verschenen bij Hbuitgevers, Baarn) ga ik in op de nauwe banden tussen het werk van Selz en de denkpsychologische school die zich in Nederland al vanaf de jaren twintig heeft ontwikkeld. De verspreiding (direct en indirect) van het werk van Selz was enorm onder Nederlandse pedagogen en psychologen vanaf 1930.

Nadat Selz korte tijd in Dachau verbleef, werd hij al in 1938 met hulp van Kohnstamm en de psycholoog Révész naar Nederland gehaald. Selz verrichte enige tijd onderzoek in dienst van het Psychologisch Instituut van de Universiteit van Amsterdam. Hoe zou de invloed van Selz zich hebben ontwikkeld indien hij de oorlog had overleefd?

`Kernideeën' ontstaan nooit in een isolement. Voor zijn tijdgenoten (waaronder A.D. de Groot) was Selz' invloed op Popper duidelijk en vanzelfsprekend. Het verbod op verwijzing verklaart deels de genegeerde rol van Selz. Bezien vanuit de huidige (gewijzigde) normen voor bronvermelding is Popper na de oorlog niet zo zorgvuldig geweest jegens Selz. Spreken over plagiaat gaat echter inderdaad veel te ver.