Controverse over eigentijds beeld Trafalgar Square

Veel Londenaren hadden liever een bronzen Queen Mum gezien, maar in plaats daarvan komt op Trafalgar Square een omstreden, vijf meter hoog marmeren standbeeld van een naakte, gehandicapte, zwangere vrouw. Het beeld Alison Lapper Pregnant van beeldhouwer Marc Quinn versloeg vier andere kandidaten voor de sokkel in de noordwesthoek van het plein die al 150 jaar leeg staat. Het is te zien vanaf volgend voorjaar.

Alison Lapper is geen dode politicus, veldheer of koning, maar een 38-jarige, alleenstaande moeder met phocomelia, een congenitale afwijking waardoor ze geen armen heeft en korte misvormde benen, vergelijkbaar met de effecten van thalidomide (softenon). Lapper was al een min of meer bekende Britse, dankzij haar medewerking aan de BBC-serie Child of Our Time, waarin 25 kinderen geboren in het jaar 2000 worden gevolgd. Tijdens de eerste opnames was ze hoogzwanger. Haar zoon, Parys, is nu vier jaar en gezond. Vorig jaar kreeg Lapper een koninklijke onderscheiding wegens verdiensten aan gehandicapten in de samenleving.

,,De Venus van Milo heeft ook geen armen'', zegt Lapper zelf en de beroemdste bewoner van Trafalgar Square, admiraal Nelson op zijn zuil had er, dankzij een Spaans kanonsschot, maar één. Toch is Lapper in de ogen van veel Britten geen ideaal gezelschap voor de bronzen mannen op de andere hoeken van het plein: koning George IV (1840), en de generaals Henry Havelock (1861) en Sir Charles Napier (1855). ,,Wat een onzin. De `vierde sokkel' verdient toch zeker iets wat meer past bij de geschiedenis en prestaties van onze natie'', aldus `Colin uit Cheltenham' in een BBC-forum met reacties op het plan. ,,Persoonlijk zou ik graag een eerbewijs zien aan de Battle of Britain'' Andere inzenders zagen het liefst prinses Diana op de vrije sokkel, of de in 2002 overleden koningin-moeder. Dat was ook de uitkomst van een door de Daily Mail, een conservatieve tabloid-krant, uitgeschreven peiling.

Maar anderen juichten de uitverkiezing van Alison Lapper Pregnant toe, omdat het mensen bewuster zou maken van gehandicapten in de samenleving. Lapper zelf zei in vraaggesprekken voor ze de publiciteit ontvluchtte: ,,Ik ben niet beschaamd over mijn lichaam, integendeel ik ben er trots op. Het is in elk opzicht net zo mooi als dat van Naomi Campbell. En ik ben blij dat mijn standbeeld zoveel discussie losmaakt, want het zorgt ervoor dat mensen over handicaps gaan praten.''

Lapper werd na haar geboorte weggehaald bij haar moeder. Artsen zeiden dat ze vermoedelijk zou sterven en op zijn best ,,het leven van een krop sla in een rolstoel'' zou kunnen leiden. Vanaf zes maanden bracht ze door op een speciale school, aanvankelijk met protheses. Door een reeks operaties kan ze met haar voeten voor een deel doen wat anderen met hun handen doen, waaronder autorijden, schilderen en, sinds vier jaar, haar kind verzorgen. ,,We kregen op school seksuele voorlichting, maar het idee dat seks ook voor ons was weggelegd, was niet aan de orde'', zei ze. Toen ze 22 jaar was trouwde ze (en scheidde na een half jaar). Haar zoon werd geboren uit een andere, intussen eveneens beëindigde verhouding.

Volgens Lapper heeft ze vaak kritiek gekregen toen ze zwanger raakte. Ze vertelde hoe mensen in een winkel in haar bijzijn hardop zeiden dat het onverantwoordelijk was als iemand met een handicap een kind op de wereld zette. ,,De artsen zeiden van meet af aan dat Parys gezond zou zijn, maar ook als het niet zo zijn geweest, had het me niet kunnen schelen'', aldus Lapper. ,,Ook dan zou ik een uitstekende moeder voor hem geweest zijn.''

De vierde sokkel, bedoeld voor een ruiterstandbeeld van koning William IV (1765-1837) dat er nooit kwam, is al vaker inzet van controverses geweest. In 1999 bedacht de Royal Society of Arts (RSA) het idee van een `wisselsculptuur', waarvoor periodiek een competitie zou worden gehouden. Dat sloot aan bij de plannen van burgemeester Ken Livingstone om het bekendste plein van Londen ,,relevanter voor de 21ste eeuw'' te maken. Sindsdien hebben drie moderne standbeelden een tijdje op de sokkel gestaan, waaronder een exacte kopie van die sokkel in plexiglas, gemaakt door Rachel Whiteread, getiteld Monument.

Marc Quinn, wiens werk uitgebreid is vertegenwoordigd in de collectie van Charles Saatchi, werd bekend met een beeld van zijn eigen hoofd, gemaakt van zijn eigen bevroren bloed. Eén van de afgewezen kandidaten, Sokari Douglas Camp, had het voorstel voor een beeld van een groep anti-oorlogsdemonstranten. De eveneens afgewezen Sarah Lucas stelde voor om een auto bedekt met duivenpoep op de lege sokkel te zetten, een verwijzing naar de (op bevel van Livingstone) sterk uitgedunde duivenpopulatie van het plein.