Brood en koeken zonder koolhydraten

Amerikanen proberen massaal af te vallen door koolhydraten af te zweren. De voedingsindustrie past haar producten erop aan. Alles moet low carb. De theorieën van Dr. Atkins beginnen over te waaien naar Europa.

Wouter de Graaf staat op vanachter de tafel, om zijn lichaamsomvang te demonstreren. ,,Ik ben de lichtste in de familie'', zegt de 125 kilo wegende bakker uit Spakenburg. Op tafel liggen de producten die hij het meest verkoopt: gevulde roomboterkoeken en appeltaart. De Graaf, eigenaar van het bedrijf Bakery Concepts, schouderophalend: ,,Ik probeer wel af te vallen, maar het is moeilijk.''

Wellicht, zegt hij, lukt het met de nieuwe soorten meel die hij sinds een paar maanden verkoopt. Normaal bevat meel veel koolhydraten, maar in deze soorten zitten er juist heel weinig van. En dat maakt het geschikt voor de steeds populairder wordende afslankmethode die koolhydraten afzweert, het zogeheten low carb dieet (carb is de afkorting voor het Engelse carbohydrate, koolhydraat). De Graaf verkoopt meel om brood, pudding, pannenkoeken, lasagne of frietjes te maken. ,,Mensen die het dieet volgen, kunnen nu dus weer gewoon brood eten'', zegt de bakker. Hij verkoopt inmiddels 10.000 kilo per maand.

In Amerika is het al een rage. De bevolking die verhoudingsgewijs de meeste mensen met overgewicht telt, probeert massaal af te vallen door koolhydraten te mijden. Suiker en snoep zijn taboe, maar ook brood, pasta, rijst en aardappelen. Van bijna al deze producten is de consumptie in de VS vorig jaar met 7 procent gedaald, aldus een woordvoerster van het Nederlandse bedrijf CSM dat suiker en ingrediënten voor brood verkoopt. CSM heeft last van de populariteit van het dieet. Genoeg last om maatregelen te nemen, net als vele andere bedrijven.

CSM heeft vorig jaar een koolhydraatarm brood op de Amerikaanse markt geïntroduceerd. Het Amerikaanse Heinz kwam ongeveer tegelijkertijd met een low carb ketchup. Zo zijn er ook speciale koekjes, chips, tortilla's, bier, koffie en nog veel meer te krijgen.

Belangrijkste leverancier van low carb voedsel is Atkins Nutritionals, dat is opgericht door de onlangs overleden Amerikaanse arts dr. Robert Atkins. Dertig jaar geleden ontwikkelde hij het Atkins-dieet dat nu zo populair is. Het zweert koolhydraten af, en raadt de consumptie van vetrijke producten als vlees, eieren, kaas en boter aan. Wetenschappelijk gezien druist het dieet in tegen alle gangbare voedingsadviezen, die aanraden om veel vezelrijke koolhydraten (bruin brood en zilvervliesrijst) te eten en weinig vet, maar daar trekken zware Amerikanen zich blijkbaar niks van aan.

Analisten schatten dat Atkins Nutritionals, dat geen cijfers bekendmaakt, zijn omzet vorig jaar heeft verdubbeld tot 200 miljoen dollar. Vijf maanden geleden hebben de Amerikaanse investeerders Goldman Sachs en Parthenon Capital een meerderheidsbelang in het bedrijf gekocht. Wat ze daarvoor hebben betaald werd niet bekendgemaakt, maar ligt volgens schattingen tussen de 600 en 800 miljoen dollar. Het is een teken dat de low carb beweging, in ieder geval in economisch opzicht, serieus wordt genomen.

Dat beseffen multinationals als het Zwitserse Nestlé ook. Het grootste voedingsbedrijf ter wereld heeft al langer koolhydraatarme producten op de Amerikaanse markt, zo laat een woordvoerster weten, maar pas sinds kort wordt dat nadrukkelijk op de verpakking aangegeven. Ook het Nederlands-Britse Unilever heeft besloten om op de trend in te spelen, nu blijkt dat zijn eigen afslanklijn SlimFast niet de gewenste resultaten haalt. Binnenkort komen de eerste achttien low carb producten op de markt. Het gaat om sauzen, marinades, dressings, repen en shakes. Volgens een woordvoerder van Unilever zal de markt voor low carb producten in 2005 ongeveer 1 miljard dollar waard zijn.

Voor zijn low carb producten heeft Unilever de koolhydraten - meestal aanwezig in de vorm van toegevoegde suikers - vervangen door kunstmatige zoetstoffen, zoals sucralose. Ook Heinz zegt sucralose te gebruiken. In het meel van bakker De Graaf is een belangrijk deel van de koolhydraten vervangen door eiwitten uit tarwe, soja en eieren. Atkins Nutritionals gebruikt vaak soja als basis voor zijn producten, omdat het veel minder koolhydraten bevat dan tarwe, rijst en aardappelen.

Er is inmiddels zo'n wildgroei aan producten dat de voedingsindustrie in Amerika zelf heeft aangedrongen op regelgeving voor etikettering. De industrie wil dat de FDA, die voedsel en medicijnen keurt, vaststelt wat low carb precies betekent. Wat is `laag'? Nu zouden sommige fabrikanten misbruik maken van het feit dat er geen regels zijn, en hun producten onterecht als low carb aanprijzen. De FDA heeft eerder deze maand laten weten dat ze regels gaat opstellen.

In Europa is Atkins Nutritionals pas sinds januari actief op de Britse markt. De producten worden via drogisterijen van Boots verkocht en via reformzaken (waarbij het Nederlandse bedrijf Wessanen de distributie verzorgt). Volgens een woordvoerder van Atkins Nutritionals gaat het om dezelfde producten die in Amerika op de markt zijn, eventueel hier en daar wat aangepast. Zo is aan sommige producten een aardbeiensmaak toegevoegd ,,omdat die in Groot-Brittannië erg populair is'', aldus de woordvoerder.

Unilever zegt voorlopig geen plannen te hebben om de low carb producten ook in Europa af te zetten. Bakker De Graaf verwacht dat de rage in Nederland voet aan de grond zal krijgen. De tekenen zijn er. Van de drie dieetboeken van Atkins zijn bijna 100.000 exemplaren verkocht. Het eerste Atkins-restaurant is al geopend, in Scheveningen. De Graaf hoopt via zijn producten, die de naam Fijn Lijntje hebben gekregen, de mensen weer naar de bakkerij te lokken. Nu halen ze hun brood en gebak steeds vaker bij de supermarkt.

De Graaf koopt het meel van een Belgisch bedrijf en distribueert het in Nederland. Inmiddels nemen negentig bakkers het af. De belangstelling groeit, zegt de bakker, terwijl hij naar de muur in zijn kantoor wijst. Daar hangt een landkaart van Nederland, vol met verschillende kleuren spelden. De gele staan voor bakkers die het meel graag zouden kopen. Het zijn er tientallen, verspreid over heel Nederland. De Graaf: ,,De hype is begonnen.''