10, 9, 8, 7, 6 ... De mobiele beller wordt steeds jonger

Voor kinderen is de mobiele telefoon een `way of life', ontdekt Monique Snoeijen. Ouders zijn ook blij, zeker gescheiden ouders. ,,Niet eerst weer die ex aan de lijn.''

Scène op een schoolplein:

Texas (11) vraagt zich af waar zijn moeder blijft. Hij pakt zijn mobiele telefoon en belt het 06-nummer van zijn moeder: `mam, waar blijf je nou?' Mam was de tijd vergeten. Ze belt meteen haar oudste zoon Gianni (15) op zijn zaktelefoon om te vragen of hij de kinderen kan opvangen. Texas heeft dan inmiddels het mobieltje van zijn broertje Manouck (8) gebeld om te zeggen dat hij naar de poort moet komen en ontfermt zich vervolgens over zijn zusje Francka (6). Zo loopt alles – in de woorden van de moeder – ,,netjes af; zonder gestress, gezweet en gesjees''.

Het is dankzij de mobiele telefoon dat haar gezin zo op rolletjes loopt, zegt de moeder, Marisa, eigenares van een kledingwinkel in Amsterdam. ,,Voor een werkende moeder is het echt een uitkomst.'' Daarom heeft Manouck van acht sinds deze zomer ook een telefoon. Marisa: ,,Een paar jaar geleden hoorde je nog wel eens dat kinderen werden overvallen om hun mobieltje. Dat zei zelfs de meneer in de telefoonwinkel: `je brengt je kinderen in gevaar'. Maar we hebben niet de meest geavanceerde toestellen gekocht en de kinderen geïnstrueerd dat ze hun toestel meteen moeten afgeven. Maar je hoort er tegenwoordig nooit meer wat over.''

Een `mobieltje' staat bovenaan het verlanglijstje van veel achtjarigen. Als ze uit school komen graaien ze de folders van telecom-aanbieders even gretig van de mat als de Donald Duck. En kleine meisjes zingen mee met de hit `sms van jou' van de populaire kinderpopgroep M Kids (`Yes! Ik heb een sms van jou. En plotseling wordt mijn hemel blauw'). Negen procent van de kinderen tussen zes en elf jaar had in 2003 een mobiele telefoon. ,,Ik wil gewoon graag stoer zijn'', zegt Amber den Heyer (7), die sinds een paar maanden een mobiele telefoon heeft en daar ,,superblij'' mee is.

VEILIGHEID

Ouders vinden dat ze een goed argument hebben om te zwichten voor de gril van hun kind: veiligheid. Dat wil zeggen: het gevoel van veiligheid. ,,Als ze in haar eentje naar de supermarkt is en ik denk: het duurt me toch iets te lang, dan bel ik even'', zegt Elly den Heyer, die haar oude mobiele telefoon een paar maanden geleden aan haar zevenjarige dochter Amber overdeed. ,,Ik vind het een verworven vrijheid. Zeker straks in de zomer op de camping. Als ze lekker aan het spelen is. Dan weet ik toch waar ze is.''

Gescheiden ouders ervaren bovendien een belangrijk bijkomend voordeel als hun kind een mobiele telefoon heeft. ,,Direct contact met je kind!'', zegt Annemiek Matern uit Amsterdam-Oost. ,,Lekker even kletsen, zonder dat je eerst weer die ex aan de telefoon krijgt.'' Haar zoon Milan (9) kreeg van zijn vader een klein zilverkleurig mobieltje met kleurenscherm en foto- en internetfunctie. Milan gebruikt zijn mobieltje vooral om spelletjes op te spelen. ,,Ik wilde per se deze'', zegt hij. Matern: ,,Zo gaat dat. De moeders lopen met de oude koelkasten en de kinderen hebben de meest moderne apparaatjes.''

Dankzij de mobiele telefoon staat ons gezin, ,,voortdurend in contact met elkaar'', zegt Marisa. Vooral via sms (tekstberichten op de telefoon). ,,Briefjes schrijven doen ze niet. En thuis is het vaak druk, dan zeggen ze ook niet alles. Maar ze sms'en me voor elk wissewasje. Dat vind ik een lekker gevoel. Zijn ze toch even met hun moeder bezig. En ik hoor nu dingen die ik anders niet zou horen. Bijvoorbeeld wat voor cijfer ze hebben gehaald, of wat Manouck voor zijn verjaardag wil hebben.''

Het komt voor dat Marisa samen met haar man in de bioscoop zit en bijvoorbeeld een sms van Texas ontvangt met de boodschap dat Gianni vervelend doet. Daaroverheen komt dan een sms van Manouck waarin staat dat Texas zelf ook aan het schreeuwen is. ,,Zo ben ik toch op de hoogte.''

Een greep uit haar mailbox:

de volgende keer dat hij moet oppassen ga ik bij iemand anders slapen (;_;)

gani moet weer zo nodig ruzie maken (;_;)

Ja mam het is heel leuk we zijn nu film aan het kijken. kus hou van je

VOORAL MEISJES SMS'EN VEEL

Sms'en is voor kinderen erg belangrijk, zegt Tijntje Louwers, marketeer van Hi (het mobiele jongerenmerk van KPN). ,,Hoe meer sms-jes je krijgt, hoe meer je erbij hoort. Vooral meisjes sms'en veel. Hun sms-kosten zijn vaak hoger dan hun telefoonkosten.'' Als om zeven uur het mobiele belverkeer afneemt, gaat het sms-verkeer nog even door, zegt Louwers. ,,Kinderen hebben hun mobieltje op het nachtkastje liggen. Sms is ook uitermate geschikt als je iets niet durft te zeggen. Het uitmaken met je vriendje bijvoorbeeld.''

,,Voor kinderen is de mobiele telefoon een way of life'', zegt Yolande Meurs, marketing-communicatieadviseur en moeder van Kiki (12) en Steye (7). Haar dochter Kiki heeft sinds haar negende een mobiele telefoon. ,,Maar dat was niet helemaal de bedoeling'', zegt Meurs, ,,ze had hem van iemand cadeau gekregen. Alleen: Leuke dingen kosten geld. Daar moet je een modus in vinden.''

De modus bij Kiki thuis bestaat er vooral uit dat haar ouders alles betalen. Het kleine, zilverkleurige Samsung-model kreeg ze met Sinterklaas. ,,Ik wilde per se deze. Mijn oude was echt uit. Ik wilde een kleurenscherm en deze vond ik heel vet.'' Wat zou Kiki doen als ze zelf moest meebetalen? ,,Meteen niet meer bellen. Ik zou iedereen die mij een sms zou sturen, terugbellen vanaf de thuistelefoon.'' De kinderen van Marisa krijgen ook alles betaald. Al heeft ze de telefoon van de oudste wel eens een paar weken in beslag genomen, toen hij zijn beltegoed wel heel erg had overschreden. Negenjarige Milan, die zijn telefoon van zijn vader kreeg, heeft geen flauw idee wat een telefoon kost. En zevenjarige Amber, die al na een dag haar hele beltegoed had opgemaakt, wacht nu tot haar moeder zo lief is om haar kaart weer op te waarderen. Het Scooby-doo frontje van tien euro betaalde ze overigens van haar zakgeld (€2,50 per week).

SOCIALE FUNCTIE

Er zijn ouders die het een schokkend en verwerpelijk idee vinden dat kleine kinderen met een mobiele telefoon rondlopen. Maar die zijn niet van deze tijd, vindt hoogleraar kind en media Patti Valkenburg van de Universiteit van Amsterdam: ,,Het is toch fantastisch dat kinderen zo met elkaar kunnen praten en lachen? De mobiele telefoon is voor kinderen heel interessant. Dat is een trend die niet tegen te houden is.''

Voor kinderen vanaf negen jaar heeft de mobiele telefoon ,,een belangrijke sociale functie'', zegt Valkenburg. ,,Vanaf die leeftijd ontstaat de behoefte om intimiteiten uit te wisselen: voorvallen met leraren, ruzie met ouders, verliefdheden – de helft van de negenjarigen is al verliefd. De mobiele telefoon speelt dan een belangrijke rol bij het delen van zorgen en onzekerheden. Tenminste: bij de meisjes. Jongens gebruiken hun mobieltje vooral voor het uitwisselen van de coördinaten: he, waar zit je?'' Bij kinderen onder de negen jaar is het mobieltje volgens Valkenburg vooral ,,een statussymbool'' dat nog het meest wordt gebruikt voor de spelletjes die erop zitten.

Dat sommige ouders geschokt reageren als ze een klein kind met een mobiele telefoon zien, heeft volgens Valkenburg te maken met een achterhaalde visie op kinderen. ,,Ze zijn bezorgd over het feit dat kinderen steeds jonger volwassen worden. Meisjes kleden zich al op hun vijfde als kleine vrouwtjes, jonge kinderen luisteren naar popmuziek, kijken naar volwassen entertainment, gaan eerder puberen en hebben nu ook nog eens een mobiele telefoon. Dat strookt allemaal niet met het beeld van het kwetsbare kind dat bescherming nodig heeft en langzaam de wereld van de volwassenen moet worden ingeleid.''

,,Nu kinderen ook een eigen agenda hebben, is het eigenlijk logisch dat ze ook een telefoon hebben'', zegt marketeer Jan-Bart Brockhuis van Hi. Het is op basisscholen in ieder geval hét cadeau dat kinderen van hun ouders krijgen als ze in groep 8 de Cito-toets hebben gedaan. (Al zegt 12-jarige Kiki uit Amsterdam dat veel van haar klasgenoten toen hun twééde mobiel kregen.) Maar ook in de lagere klassen hebben kinderen, incidenteel, een mobiele telefoon. ,,Dat vinden we nu misschien nog raar, maar over een paar jaar zal dat de gewoonste zaak van de wereld zijn'', zegt marketeer Tijntje Louwers van Hi. ,,Vroeger kregen kinderen een mobiele telefoon als ze naar de middelbare school gingen. Je ziet nu dat die leeftijdsgrens steeds een paar jaar naar beneden zakt'', zegt haar collega Brockhuis. ,,Ik verwacht dat die grens langzaam zal opschuiven naar zes jaar.''

Toch maakt geen enkele telecom-aanbieder apart reclame voor jonge kinderen. ,,Dat is commercieel niet interessant'', zegt Brockhuis, ,,zij hebben nog geen eigen geld.'' Bovendien zal ,,actief marketen voor 7-jarigen'' niet in de smaak vallen bij ouders. Daarom gaat Hi vooralsnog niet in op bijvoorbeeld een verzoek van een tijdschrift als Tina (voor meisjes vanaf negen jaar) om mobiele telefoons weg te geven als geschenk bij een abonnement of prijsvraag. Want het zijn toch vaak de ouders die vervolgens voor de kosten opdraaien. Albert Heijn is de grootste distributeur van telefoonkaarten, zegt Louwers, ,,en daar komen vooral moeders''.

,,Er komt wel een extra druk op ouders te liggen'', zegt hoogleraar Patti Valkenburg. ,,Weer iets om beslissingen over te nemen.'' Ouders moeten afspraken maken over kosten (moet het kind meebetalen?), tijd (mag de telefoon wel of niet mee naar bed?) en plaats (moet de telefoon uit als je op bezoek bent bij oma?). Valkenburg is vooral benieuwd of bij deze jonge generatie mobiele telefoongebruikers nieuwe omgangsvormen ontstaan. ,,Hanteren kinderen bepaalde etiquette bij hun telefoongebruik? Storen zij zich bijvoorbeeld aan mensen die in de trein heel hard in hun mobieltje praten? Of vinden zij het gênant om in het openbaar gebeld te worden? Dat gaan we nu onderzoeken.''

Over etiquette gesproken: Kiki neemt haar telefoon altijd mee de klas in. ,,Als we ons tijdens de les vervelen gaan we spelletjes spelen of elkaar voor de grap bellen, dan wordt-ie wel vaak afgepakt.'' Overigens hebben zowel Kiki als Milan een juffrouw meegemaakt die zélf de hele tijd in de klas werd gebeld. En toen Amber laatst bij de supermarkt de boodschappen bij de kassa uit haar kar laadde en haar telefoon ging, kreeg ze een rood hoofd en dacht: `ma-ham, nu even niet'.